Teletraballo (A voapluma, Diario de Ferrol, 02/06/2000)

Os medios de comunicación pintan o teletraballo como algo que vai mudar a sociedade de maneira radical, cunha liña divisoria nas idades do Home.
Sen embargo, o fenómeno xa ten moitos anos, aínda que se manifestase parcialmente.
Boa parte do traballo consiste en trocar informacións para procesalas e, en consecuencia, tomar decisións.
O correo sempre foi un apoio para o traballo, e permitiu -por exemplo- que funcionasen as delegacións das empresas. O telégrafo incrementou a posibilidade de teletraballar, o teléfono converteuse en elemento de relación entre persoas afastadas da mesma organización; e con el viñeron o modem e o fax.
Ao tempo que aparecían os novos sistemas de comunicación aumentaba o peso dos compoñentes inmateriais na producción: cada vez era máis o traballo de oficina en relación ao dos obradoiros. E os traballos de escritorio con ordenador comezaron a se facer en rede…
Hoxe todo se fai en rede. En rede de redes. Por iso, doadamente, se pode imaxinar a “oficina virtual”, na que os seus membros estean onde lles cadre, algún deles en movemento.
Na actualidade, o teletraballo é un feito para moita xente. Vívese unha etapa de espallamento da idea e da manifestación dela: abonda cos teléfonos móbiles, os ordenadores portátiles, a capacidade de conectar as máquinas ás redes con fíos e sen fíos…
Un exemplo: antes, cando un xefe enfermaba, retirábase á casa e deixaba de amolar. Hoxe, desde alá entra na rede da empresa; e mesmo fala na cama co mundo enteiro.
Iso é -¿ou non?- teletraballar.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 02/06/2000]

Prodixio (A voapluma, Diario de Ferrol, 01/06/2000)

O día era orballento no norte de España, e soleado no resto. A vista de satélite, unha faixa calorosa tendíase desde a Península Itálica á Ibérica sobre o paralelo 40. O verán estaba en anuncio, faltando aínda semanas para a súa entrada oficial.
Había algo raro no ambiente, como cando se presente a treboada moito antes de comezar. Non estrañaría que Natura sorprendese con algún espanto.
Acabado o descanso fronte ao televisor da cafetería, continuou a viaxe con toques de escobiña ao parabrisas e percorrido polo dial da radio en espera de algo que axudase a evitar a soneca.
Todo era pesado, falado en castelán e sobre “deportes” que se reducen a un: o fútbol. Andado un bo treito da autoestrada desde Vigo, era xa imposible captar emisoras portuguesas -mais, de súbito, comezouse a sentir unha lingua latina que nada ten que ver coas que decote sente un viaxeiro entre o Eo e o Douro.
“Imposible”, foi o pensamento. Pero o dial non deixaba lugar á mínima dúbida: RAI MF1. Estábase a escoitar unha emisora da RAI, da súa primeira cadea de radiodifusión en frecuencia modulada.
Se aínda fose unha emisora de modulación en amplitude, poderíase imaxinar o efecto da “reflexión ionosférica”. Pero os sinais portadores da FM son “visuais”. Ou sexa: alcanzan ata onde a vista chega desde o emisor.
¿Qué estaba a pasar? Un prodixio, o “efecto túnel”: non deixaba de escoitarse máis sobre fútbol, calcio, en italiano…
Se cadra porque tal negocio deportivo ten poderes ata para vencer as leis do electromagnetismo normal.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 01/06/2000]

Relatos (A voapluma, Diario de Ferrol, 31/05/2000)

Convidoume Lidia Martínez ao xurado dun concurso da Fundación Bertelsmann e, xentilmente, depositou unha carteiriña con relatos feitos por rapaces na miña caixa de correo da Facultade de Informática.
Linos na casa, en horas roubadas ao sono, e, influído polo ambiente onde os recibira, non puiden evitar o bolígrafo vermello con intencións correctoras.
Cando tiven que interromper a lectura por medo ao espertador, xa tiña unha visión do inmenso fracaso escolar de Galicia:
En vintecinco anos de democracia e autonomía, aquí perdeuse a ocasión de ordenar as cousas de Lingua e Cultura…
Os relatos debían ser escritos en castelán normativo, e ter algunha orixinalidade de contido para seren xulgados.
Pero estaban redactados en lingua espúrea, chea de galeguismos e madrileñismos, mesmo leístas; e carecían da mínima orixinalidade: salvas as excepcións dos catro seleccionados para finalistas, todo era televisivo, ianqui e ionqui.
A Consellería de Educación e os profesores de ensinos anteriores á Universidade deberían saber que, en situacións de diglosia, cómpre loitar por colocar os idiomas no seu sitio -sendo difícil facelo en Galicia, que non é “una región europea con dialecto propio” senón un metapaís a cabalo de realidades lingüísticas con proxección universal: o portugués e o castelán.
Algo haberá que facer para que á Universidade non chegue unha masa tatexa, incapaz de usar correctamente ningún código de intelección.
Quizais disto saiba a Fundación Bertelsmann, promotora da lectura. Tal esperamos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 31/05/2000]

X. M. Castelao (A voapluma, Diario de Ferrol, 30/05/2000)

A última vez que nos viramos foi nas súas terras altas de Valga. En día de brétema, de montes con touca algodonosa, mostroume o piñeiral onde La Bella Otero foi forzada ao camiño de muller fatal.
Falámonos con frecuencia, porque frecuentemente viaxa el desde Buenos Aires a Madrid, e de Madrid —vía morriña e deberes máis sociais ca políticos— vén por Santiago e Pontecesures.
Eu quérolle ben. Terá os seus defectos, como todos, pero ten comigo unha sintonía que non deixa lugar ás dúbidas: coñeceume nunha conferencia no Centro Galego do “París do Prata”, da inmensa capital porteña, onde din que hai case un millón de fillos da emigración —alén dos descendentes dos tempos da colonia.
Escoitou o que eu dicía e comezamos a andaina xuntos. España, Galicia, Arxentina: toda Arxentina, desde La Quiaca do Altiplano ata Ushuaia na Terra do Lume. En todos os sitios, Xosé Manuel Castelao ten un amigo que recibe de brazos abertos a quen vaia da súa parte…
Este día apareceu na Coruña e dixo que me quería dar unha aperta. Máis nada. E armou un rebumbio de combinacións para ma dar, sabendo que dentro dunha semana nos imos atopar alá.
Castelao viña de falar con Aznar e con don Manuel: defende o que defendemos. Que España ten unha débeda infinita cos países que mataron as fames dos nosos maiores. Que eses países son un desastre social. Que, se temos que escoller entre inmigrantes, miremos primeiro para os que son coma nós. Coma el.
España —Galicia particularmente— pódese entender sen África, pero non sen as Américas.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 30/05/2000]

Historias (A voapluma, Diario de Ferrol, 29/05/2000)

Narrar é sintetizar. O acerto do narrador (permítase teoría de afeccionado) consiste en escoller historia e desenvolvela nas proporcións debidas: sen páxinas de máis nin de menos…
Este día chegaron as probas dunha nova edición de Fábula, novela con valores que o autor non debe comentar.
Con todo, poida que teña dereito a facelo das circunstancias dun libro que leva vinte anos “na procura do seu lugar”, como diría Naipaul.
No 79, cando se escribiu, eran vivos e lúcidos moitos dos partícipes no fratricidio universal que se arrasou España entre 1931 e -como pouco- 1951, entre a proclamación da República e a fin da guerrilla.
A historia de Fábula é real: tanto como son as dos romances realistas. As vinganzas entre españois rojos e nacionales foron moitas, e a que relata ese libro foi así: ti permitiches que matasen o meu amigo amado e eu, logo, fago desaparecer o teu fillo “para que saibas en propia carne o que é perder un ser querido”…
Vinte anos despois, no verán do 99, ao narrador chamárono uns anciáns, que desde a lectura de Fábula querían falar pero non se atrevían. E comezaron a contarlle outra historia de República, guerra e posguerra, que “necesitamos ver escrita porque contada non a damos crido”.
A revisión de Fábula retarda a redacción do novo texto. Pero non amolece a vontade de cumprir cun deber: o de dar fe, de maneira literaria, iluminando as realidades co pincel da propia experiencia.
Oxalá que o fabulador saiba co seu traballo dar marco digno ao cadro que lle describiron.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 29/05/2000]

Iridium (A voapluma, Diario de Ferrol, 28/05/2000)

Os humanos son bichos falantes e fabulantes: pasan a vida a latricaren e narraren. E non se limitan a facelo cos que teñen á beira. Desde que son xente, quixeron chegar lonxe co seu discurso.
Un dos maiores inventos desta especie destructora da natureza é o teléfono, marabilla que naceu limitada pola condición de aparello ligado a uns fíos.
Así o coñecemos e así o gozamos, ata que se produciu o prodixio: o aparello, ano tras ano, viraba algo transportable e intelixente, disposto a conectarnos co mundo restante desde os lugares máis insospeitables.
Vivimos na “civilización do móbil”. Hoxe non importa o lugar desde o que se envía ou no que se recibe o dato matemático —ou a frase de cariño— que todo muda.
E pareceu que de marabilla convertida en prodixio ía evoluír cara ao milagre gracias a un sistema universal chamado Iridium.
A idea é brillante, estelar: unha “constelación” de satélites de comunicacións sobrevoa a Terra a baixa altura, en órbitas que se cruzan sobre os pólos. Coas súas antenas cobren a superficie terrestre e conectan cos aparellos dos usuarios…
Todo estaba moi ben. Tanto tiña, logo, andar no medio do mar ou da selva, que sempre se había de conectar con redes de comunicación propias e alleas.
Pero fallou algo. Din os expertos que non se axustou a oferta á procura. O prezo dos teléfonos era moi alto —mais tamén o servicio era crítico, destinado a abrir as últimas fronteiras da civilización global.
Iridium quebrou por falta de clientes. Con todo, fica a ilusión a percorrer os ceos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 28/05/2000]

Terra de Fogo (A voapluma, Diario de Ferrol, 27/05/2000)

Estes días percorre Galicia un filme de estrea, na súa versión galega e co título —supostamente galego— de Terra de Fogo.
Dela falárame o seu productor, Xulio Fernández, nunha xornada barcelonesa repartida entre Filmax e un espléndido restaurante galego onde cómpre dicir “basta”.
Ilusionoume a historia de buscadores de ouro, co aventureiro Julius Popper á fronte; con indios onas envoltos en peles de guanaco e mesmo un galego gaiteiro a dirixilos contra os civilizados.
Confeso ter feito raras combinacións para non faltar ao convite no teatro Colón da Coruña, cheo de caras amigas.
Alí tamén nos atoparon os xornalistas, ávidos de comentario.
Unha moza, micro en riste, preguntou que me parecían as versións en galego das fitas cinematográficas; e respondinlle que o Cine, como a Literatura, está por cima dos idiomas: tanto ten vermos o atrabiliario Popper —romanés— falando alemán como catalán…
Pero, xa metidos en fariña lingüística, sóame estraño o título, porque nestas terras de aquén do Miño distínguese perfectamente entre lume —natural— e fogo —artificial ou figurado—.
E o caso é que os navegantes españois polo mar Austral vían moitos “fuegos” —tantos coma grupos dos indíxenas canoeiros que, nesas latitudes do extremo sur da América, vivían nus, cubertos de graxa de foca, e sempre arrimados a lumieiras, nas cabanas e ata nas canoas.
Non consta, pero é doado de imaxinar, que os tripulantes galegos chamasen Terra “do Lume” —ou “dos Lumes”— á que vían.
Nunca “do Fogo”, como marcan os mapas portugueses.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 27/05/2000]