“El turco García”

Feira Internacional do Libro de Buenos Aires. Cita de xornalista arxentino con escritor galego que presenta novela sobre a épica da emigración. Preguntas, ao principio acerca das aventuras de cruzar o mar e ir poboar terras ignotas; despois, sobre os movementos da xente por todo o mundo, e, de aí, ao drama da chegada a Europa de persoas que foxen do horror da guerra no Oriente Próximo. Finalmente, Siria, con Arabia Saudí e Rusia tras do pano daquel escenario brutal.

Xa a micro pechado, o xornalista di ter apelido «moi galego»: García. Ao escritor parécelle normal na Arxentina, e comenta que ese apelido é común en boa parte da Península ibérica. O xornalista insiste: ao seu avó chamábanlle «el turco García» e o apelido era «dunha familia galega». Arredemo, ¿e como se entende iso? Son cousas dun país de acollida de todos os necesitados do globo: o avó do xornalista, xunto con dous irmáns e un curmán, saíron da Siria sendo mocetes. Chegaron ao Hotel (cadea) de Inmigrantes de Buenos Aires sen falaren nada intelixible para o persoal de Inmigración. Xunto a eles facían trámites os García, de Lugo. Algo arranxaron os funcionarios co pater familias, que consentiu en engadir aos seus fillos catro rapaces con papeis do Imperio Turco. A Elia Kazan (América, América) habíalle gustar o conto.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 20/05/2016.]

Ondas (A voapluma, Diario de Ferrol, 14/04/2000)

O meu anfitrión nacera na Romenia, país sen mar, e fora traído de pequeno a Israel, que vive entre o Mediterráneo e o Tiberíades, lago maior e menor en comparanza cos océanos.
Estabamos a gozar dunha noite plácida no porto de Haifa. Non corría un fío de aire, o luar marcaba a auga tersa e ceabamos nunha terraza con bo peixe e mellor viño.
Fluía a conversa sobre visións e vivencias, e contei o medo que pasara navegando polo Río da Prata durante unha tormenta. Aquela sensación de que me ían engulir as vagas de auga castaña, a cegazón das escumas, o bramido do vento, o baleiro que se abría á proa do barco mentres loitabamos para librarmos unha vela que nos arrastraba á fin…
Daquela, o meu anfitrión confesou algo que lle pasara na Coruña, arredor da Torre de Hércules:
Nun día de inverno, sabendo da miña ausencia, decidiu aproveitar o tempo de agarda co seu deporte favorito, a pesca con cana. Foi a un centro comercial e comprou de todo o necesario: roupa e aparellos. No coche achegouse a onde viu xente pescando.
Baixou polas rochas do Faro do Adeus e colocouse onde lle pareceu prudente. Seica sentiu uns berros pero non os entendeu -ata que foi demasiado tarde: quixo correr pero non deu escapado. Un fragor de espanto enxordeceuno e sentiuse arrastrar…
A súa sorte foi que a onda o empurrou cara arriba, ata deixalo encaixado entre dúas penas.
Daquela un inexperto só perdeu a cana. Ultimamente, media ducia de pescadores afeitos ás forzas dun mar de veras perderon algo máis polos rochedos do Arco Ártabro.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 14/04/2000]

Mozos e lingua (A voapluma, Diario de Ferrol, 13/04/2000)

Mañá, se nada se torce, estarei fóra de Galicia, a falar cun home que levou consigo á emigración os apelidos que o estigmatizan.
Mañá, 14 de abril, é día curioso: nel fan anos a miña dona e unha ilusión frustrada de meu avó e meu pai: a república. Coa muller terei un detalle. Co avó e co pai, xa non podo (só me queda lembralos e repetir o que eles sabían: que a monarquía é un anacronismo).
Mañá non poderei asistir ao festival musical A mocidade coa lingua, que celebran as “equipas de normalización lingüística” de Ferrol, cidade da que se din moitas parvadas.
Unha delas é que nela “nunca se falou galego”, cando, se me poño a furar polas brétemas da infancia, aínda escoito os berros matinais de “¡¿Quen quere leite?!” e “¡Peóns prós gatos!”. Pero tamén están as realidades que se representan nunha historia ferrolá lida por moitos galegos: A nosa cinza.
Outra parvada é que en Ferrol todos somos de fóra.
Mentira. Abonda con explorar a lista de teléfonos á cata de apelidos. Non hai diferencias de proporción coa Coruña. Ou con Vigo.
A Ferrol viñeron mariños de toda España, pero as outras cidades galegas acolleron maragatos e rioxanos (quizais por iso eu prefira Ferrol).
Mírense os apelidos dos rapaces que participan no festival da mocidade e verase que é certo canto digo: son galegos de etnia sen dúbida, e de Ferrol.
Sendo así, que sigan a cantar, con Xurxo Souto -coruñés- no xurado. E que non esquezan o irmanamento con Vila do Conde. Nin a mensaxes pangaleguistas de Carvalho Calero e Guerra da Cal.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 13/04/2000]

Intermón (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/04/2000)

Domingo e chuvia. Cama e ordenador portátil. Frío nos ósos, debilidade nas pernas. Pero a mente non acouga.
9 de abril, Intermón. “Moitos nenos e nenas queren aprender unha lección”. Disque son cento vintecinco millóns deles, mundo adiante, os que non teñen escola…
Mundo adiante, os que imos vellos xa temos visto máis do que os nosos ollos acreditarían. E sabemos o que é ser analfabeto.
Sen saírmos de España, en Madrid, nos tempos da universidade convulsa, do “todos contra Franco”, había homes e mulleres que se perdían nos túneles do metro, simplemente porque non podían ler os letreiros.
En España xa non. Agora, en España sobran mestres para tan poucos nenos, e as aulas baléiranse. Pero o mundo é moi grande.
Podemos dicir que sobra xente no mundo, e que non haxa máis nenos onde sobran. Mais o problema é que os hai; e que, se cadra, sobran por seren fillos da ignorancia dos pais, que tampouco tiveron escola…
Cama e televisión. Alejandro Toledo é home da raza de cobre que sucumbiu ao aceiro dos conquistadores españois. O Perú é un universo complexo, da costa á puna, do deserto á selva empantanada.
Toledo bátese contra o “chino” Fujimori coas poucas posibilidades que lle deixa a indemocracia enfrontada á tolería do Sendero Luminoso.
Toledo perderá pero dío claro, en bo inglés, diante das cámaras de CNN: os países ricos non son os sobrados de recursos senón os que teñen knowledge, coñecemento, dabondo.
E insiste, como Intermón, en que se invista niso: knowledge. Só así se equilibran as sociedades.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 12/04/2000]

Martínez (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/04/2000)

En teoría o Martínez é de Donostia (seu pai tiña barco en Pasajes, hoxe Pasaia); mais na práctica é de Corrubedo. Sendo de xente de mar, escolleu ser mariño, pero coñeceu o seminario e as Humanidades. De xeito que os idiomas son cousa vulgar para el.
Non digamos o inglés da súa carreira británica de naval engineer senón o noruegués ou o xaponés. Nunca vin cousa á maneira: porque remedar os noruegueses debe levantar dor de cabeza (Carlos Casares confesoume que falar sueco lla levanta); pero calcar os xaponeses…
Estivemos a comentar que en España ninguén fala nada: os galegos, nin o portugués que lles dará a mantenza. E non digamos o noruegués, que vai ser tan necesario se Bazán non sae malparada.
O Martínez desembarcou hai días. Vén da Arabia, e trae os ollos cheos das miraxes daquel grande deserto cheo de riquezas. O seu armador de Oslo mandárao recoller un gas perigosísimo –etileno— e pasou uns días a ruar por rúas con homes solitarios e mulleres cubertas de cabeza a pés con veos e túnicas, sempre cun varón á beira.
Aquilo seica é un reino do incrible. Non só hai nel mares de subterráneo petróleo senón grandes minas de ouro e fabulosas canteiras de granito e mármore.
Nese reino está prohibido o alcohol –menos nas bases dos ianquis— os rapaces procuran o encontro cos estranxeiros para saberen que pasa no mundo.
O herdeiro da coroa recibiu título de “protector das dúas santas mesquitas”. E mozos buscan moza desde os cibercafés…
En fin: conversar co Sinbad Martínez anima a ser mariño na próxima encarnación.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 11/04/2000]

Soraya (A voapluma, Diario de Ferrol, 10/04/2000)

Sucede nun instituto de ensino medio, preto da liña que foi fronteira entre España e Portugal e hoxe é só risco no mapa. Logo da conferencia, ordenadamente, os rapaces achéganse ao narrador con libros, en procura de autógrafo.
O novelista pide o nome e fai a dedicatoria. E sofre ao facela, por culpa dos nomes; e porque os mociños falan galego con el pero castelán entre eles (os profesores dan exemplo de falacia).
É un horror chamarse Borja, ou Christian (“con ce-hache”)… Sucédense as Lorenas, que non comprenden por que o escritor lles chama “Alsacia”. Hai Vanessas a mazo, e todas con apelidos galegos; como as súas avoas, que tiñan nomes belísimos: Erundina, Felisa, Carme, Laura…
Esta di se chamar Soraya (“con i grego”) e -rematando o bacharelato- non sabe nada do Xá de Persia nin da relación entre a Persia e o Irán. Porque ela é “de Ciencias puras”.
Soraya é linda e nada “persa”: loura de ollos azuis, quizais de antepasados suevos; e fala abertamente: quere que, na dedicatoria, o autor lle poña algo para os pais, que non lle deixan estudiar portugués na escola de idiomas máis próxima.
Quere que lles repita o da sorte de que o galego aínda non se perdese de todo, porque gracias a iso os galegos poderán conseguir un bo traballo en Portugal -se estudiaren portugués, con pouco esforzo.
Na casa de Soraya non hai ningún ordenador, ninguén se conectou nunca á interrede. E todos son “do Celtiña”…
Ben. Tomen nota don Celso Currás e o seus capitáns educadores, que é grande o exército dos ignorantes.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 10/04/2000]

A sona (A voapluma, Diario de Ferrol, 09/04/2000)

Grande invención a tertulia do quiosco. Nada máis entrar, á esquerda, alá están a Rociíto accidentada e outras das que sabemos todo; ou case todo -fóra aspectos sucios, de retrete, polos que ata agora non pagou ningunha revista.
Hoxe volveuse tertuliar da sona. La Voz de Galicia é un dos catro xornais que leo (mellor dito, repaso) a cotío; e, certamente, este día reparei en que nel se falaba de xente con sona e ata se facía unha lista con porcentaxes, seica de persoas pescudadas que coñecían “os famosos”.
Cando vin que no capítulo dos escritores galegos andaba don Camilo á cabeza sentinme tan mal como sempre que vexo inxustizas, e non quixen seguir mirando.
Quen me deu aviso de que o meu nome cerraba a lista encabezada polo señor marqués da Alcarria foi o Xabier Docampo, tertuliano do quiosco, cunha das súas sentencias de chairego filosófico: “Está ben iso de que a xente saiba quen é un escritor”.
Poida que si o estea, pero o importante non é que haxa moita xente a coñecer de nome un autor de textos literarios. O que importa é que a xente coñeza as obras dos autores.
Actualmente vivimos un momento de distorsión total do sistema literario: o autor é quen lle dá sona á obra, non a obra a que coloca o autor no seu sitio.
Eça de Queiroz nunca saíu na televisión, pero escribiu Os Maias; Orwell morreu cando a caixa boba era un experimento, pero escribiu Animal Farm.
Por moito que se comente no quiosco, a sona verdadeira é de letra sobre papel en forma de libro. Para a outra abonda coa da Rociíto.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 09/04/2000]