Fala de mai (A voapluma, Diario de Ferrol, 17/07/2000)

Continúa o encerro. Os profesores do Massachusetts Institute of Technology recomendan abandonar o concepto da web (tea de araña) polo da grid (malla). Do oído en inglés, os asistentes cataláns toman notas na súa lingua.
De volta no hotel, ordenador portátil, teléfono móbil e conexión. O primeiro, noticias de Galicia, nas páxinas web de El Ideal Gallego.
Nelas, a dimisión de Manuel Regueiro Tenreiro e o ronsel de intervencións que seguen durante días.
Teño que opinar e opino:
Todos os críticos están errados. Durante dez anos de “bilingüismo harmónico” só se conseguiu instaurar o “bilingüismo agónico”.
Con todo, a culpa non é nin do director xeral de Política Lingüística, nin do actual conselleiro de Educación nin do consello da Xunta.
A cousa vén de lonxe, de cando unha muller valente botou a andar unha campaña que causou escándalo: “Fálalle galego” dicía o cartel, que representaba unha mai erguendo un meniño.
Pero ningunha mai galega lle vai transmitir a un fillo a fala da derrota; e non hai política que venza tal desexo de suicidio colectivo.
“Fálalle galego”, ¡que tolería! Daquela mandaba un conselleiro casado cunha dama moi lida, capaz de defender Seijas, grafía gratuitamente castelanizada do seu apelido, fronte á forma orixinal: Seixas…
Hoxe, á hora do buffet, un colega do Institut Català de Tecnologia díxome que vai corrixir o apelido, Mañà, “catalán puro”, para convertelo en Manyà, porque a muller non para de lle dar a malleira.
En fin: vista desde Cataluña, Galicia non ten salvación.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 17/07/2000]

Aparición (A voapluma, Diario de Ferrol, 16/07/2000)

Buenos Aires, xuño pasado, entrando no inverno austral. Preguntei por un amigo, Adolfo Lozano. Dixéronme que estaba en España. Quedei con pena de que, cando el volvese á Arxentina, eu xa estivese na Coruña.
Pasado un mes, estou en Barcelona, no verano mediterráneo, encerrado nun centro tecnolóxico, oíndo nove horas seguidas de discusións en inglés e catalán.
Hoxe acabei moi canso, confuso polo cambio de idiomas, e decidín dar unha volta por onde van os que se deixan levar: desde a Praza de Cataluña ramblas abaixo.
Na praza vin caer a noite ollando grupos de inmigrantes da China, das Filipinas, de Paquistán, Marrocos, Senegal…. Falaban entre paquetóns envoltos en plástico branco, onde quizais garden as súas pertenzas.
Se cadra algo pampo polo choio e abraiado polo espectáculo dos que foxen da miseria, non entendín a imaxe que captaban os meus ollos: no medio do rebumbio, Adolfo Lozano sorría para min…
Non o dabamos crido. Logo da aperta acompañamos o río dos paseantes cara ao mar. Adolfo insistía en que hai “trasgos galegos”, e contou o que lle acababa de pasar nas terras da súa mai.
Ía el por Taramundi ao volante dun coche e, xusto ao parar, un velliño preguntoulle se era arxentino, e de que familia viña sendo.
Ao responder que era “do Xastre de Cereixido”, o ancián pediulle que saíse a apertalo porque eran parentes de bautismo.
Segundo saía Adolfo para facelo, o señoriño, emocionado, roído polas lembranzas, exclamou:
“¡Cuspido polo teu avó!”
Foi a primeira vez en pouco tempo que Adolfo facía de aparición.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 16/07/2000]

Aprendices (A voapluma, Diario de Ferrol, 15/07/2000)

Fin de xornada. Chegou o Antonio, que vén da súa vila-dormitorio (vinte minutos de viaxe), con convite para vermos a Ciutat Vella. El é de aquí, e os seus pais de fóra; aquí se criou e foi casar con moza filla de emigrantes. De Barcelona é a súa nenez, que lembra con cheiros de peixe frito na praia.
Agora todo mudou. As pedras antigas das rúas estreitas e reviradas aloxan modenidades. “Ya no hay bares cutres”, lamenta o guía nocturno; e morre de saudades por un local en que se vendía “leche de pantera”.
A praza maior da cidade, desde a que se ollan Generalitat e Ajuntament, non ten nada de grandioso, principalmente se o turista por España a quere comparar co Obradoiro de Santiago. Pero arredor dela concéntrase moito mando.
Deses edificios saen as ideas para que a capital de Cataluña sexa unha cidade das grandes do mundo. O Antonio olla para eles con certa xenreira, porque acabaron coa lindura do vello, porque neles se decidiu a transformación do seu cosmos infantil e decadente.
“Todo esto –indica viñerías, cervexerías e restaurantes– está en manos de extranjeros”…
Ceamos nunha casa típica, aínda que remozada. O Mediterráneo ofrece ensalada saborosa e peixe sapo pequeniño. A carta está escrita só en catalán; un camareiro só fala o idioma da terra; outro, castelán: porque é do Ecuador.
Despois, máis paseo polas rúas que transitan xentes de alleas falas. Por toda parte, reconstrucción. Repítese o letreiro: “Falta aprenent”:
Necesítanse aprendices. Barcelona sabe como conservar o vello: dando vida nova.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 15/07/2000]

Mobilidade (A voapluma, Diario de Ferrol, 14/07/2000)

Poucas cousas hai tan tristes coma un cuarto de hotel respectable e silencioso. Nada mellor para avaliar a soidade dunha persoa libre.
Nun cuarto de calquera hotel de Barcelona, escribo. E fágoo nunha máquina das que se poden chamar portátiles sen eufemismo, porque pesa menos ca un libro: non chega ao quilo e medio.
Nesta pequenez concéntrase unha potencia superior á das máquinas da xuventude ida, as que nos deixaban abraiados polo tamaño: becerros de ouro ocultos en templos secretos chamados centros de cálculo, aos que só podían acceder sacerdotes da nova relixión informática.
Pero o avance da técnica non acaba na redución, senón que continúa por medio de conectores e cabos.
Un deses adminículos conduce á conexión telefónica do cuarto. Desconéctase o teléfono propiedade do hotel e o ordenador queda disposto para se introducir na rede de redes, logo de lle programar o necesario: cero para liña exterior, pausa, número de acceso a servidor…
Ese método de conexión ten o inconveniente do cargo adicional do hotel, que se pode evitar por outra saída da maquiniña.
Por esta conéctase ao teléfono móbil, que accede polo aire á rede que nos leva á Internet. Non hai alfándega hoteleira. Todo funciona a prezo axustado.
A nota a voapluma que ten o lector á vista chegará á redacción do xornal polo segundo método, que dá independencia total ao viaxeiro por Europa: con portátil e móbil pode ser “cibernauta” desde un triste cuarto de hotel ou desde o máis alegre dos xardíns da nosa telemática civilización.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 14/07/2000]

Galicias (A voapluma, Diario de Ferrol, 13/07/2000)

Nestes días andaba o pobo a queixarse do mal que se porta o tempo connosco.
Todo depende de puntos de vista, claro, porque a chuvia de verán non é o mesmo para quen anda a mirar como lle medra o millo que para quen traballa pechado nunha oficina.
E tampouco hai queixa para os montes, que se queimaron dabondo en meses pasados (“por causas intencionadas” segundo informan os sabuxos da policía ecolóxica máis eficiente do mundo).
Ora, isto do tempo revirado dá para moito comentario, e un deles é o que se fixo hoxe en presencia de Xesús Couceiro, libreiro que sabe de libros e de sobrevivir, con chuvia e sen ela, no oficio.
Para o do tempo hai varias Galicias:
Pintando faixas grandes no mapa, ficaría unha ao norte, a ollar para o Cantábrico, na que o sol non se ve nin a forza de nordés, que lle bota todas as brétemas.
Unha segunda faixa viría sendo a que comeza no arco Ártabro e, ao seu fondo, xa deixa que as videiras medren (en Betanzos), con zume bo só para augardente: algo de sol xa se ve por aí.
Aumenta a insolación cara ao sur e o Ulla marca fronteira, con uvas das que se pode facer “viño” (sendo benévolos coa definición, segundo Couceiro). E de aí cara a Portugal mandan nomes de calidade: Rías Baixas, Rosal, Ribeiro, Ribeira Sacra, Valdeorras.
(E no val de Quiroga —recorda o libreiro— deuse o aceite doadamente…)
En fin, que isto é se queixar de vicio, en comparanza coa friaxe doutras terras “célticas”: de Ortigueira para abaixo, os veraneantes (non turistas) volven á casa morenos (e cheos de viño).

[Diario de Ferrol, A voapluma, 13/07/2000]

Sometidas (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/07/2000)

A carnalidade amorosa, os fillos de solteira, a ampliación da familia con avós (“padriños”) a coidaren dos fillos “espurios” das fillas… levou a solemnes casteláns e amouriscados andaluces a falaren mal das galegas -mulleres, por outra parte, ben acollidas para amas de leite e amantes.
Pasados séculos e aínda en tempos de nacional-catolicismo, todas as españolas, desde Sevilla a Xixón, e desde Badaxoz a Valencia, metéronse na teima da liberación sexual. En Madrid, “rompeolas de las Españas”, as residentas dos colexios maiores pregoaban a vacina contra a virxindade, “causa de cancro”.
Fronte ao dito brutal de “la mujer, la pata quebrada y en casa”, as nosas compañeiras de xeración procuraron facernos menos difícil a cousa e, despois -como a vida á así- viñeron arranxos e desarranxos, e matrimonios firmes en base á confianza total…
Sorprende por tanto o que está a acontecer en Arteixo, seica. Ao parecer, o exalcalde falou dunha comunidade de marroquís que tratan as súas mulleres galegas daquela maneira. Ou sexa, peor cós andaluces as súas no entender do galego.
Fixéronlle críticas, aínda que calasen o principal: o amor é forza que toda barreira vence, pero que unha moza nova se someta a un home que non lle deixe levar roupa xeitosa nin saír soa e -suponse- que lle faga tomar baño na praia con túnica…
¡Puf! Se a cousa prolifera teremos que admitir que os maridos de alén do Estreito van conseguir coa súa moral estreitísima o que non conseguiron os cregos das santas misións franquistas.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 12/07/2000]

Incontinencia (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/07/2000)

Compostela ten ritmos de verán: desapareceron os estudiantes, que camiñan un pouco aos saltos, entre gritos e acenos. Agora hai peregrinos da estiaxe, pousóns no camiñar, recatados na expresión.
Pero os edificios seguen nos seus lugares e os indíxenas do Impaís saben a onde ir.
Este día, logo dos traballos que traen a nómina, xuntouse un grupo de profesores con mandato de transmitiren a toda Galicia aquilo que sintetizaba Xerardo García Campos, enxeñeiro e empresario: “O noso tamén é cultura”.
No Consello da Cultura Galega, nunha sala que deixa ver turistas na terraza do Hostal e conselleiros a entrar e saír dun restaurante moi literario na Rúa das Carretas, tratouse de como difundir ciencia e tecnoloxía nunha sociedade que aínda se empeña en ter fillos doutores en cousas de Letras mentres demanda os beneficios da aplicación das Ciencias ao cotián.
Falouse gravemente; pero tamén en ton de chanza. E oíuse unha anécdota que paga a pena reproducir:
Certo catedrático eminentísimo padece o mesmo mal que o Fidel Castro: incontinencia verbal. De xeito que as súas conferencias, na vez de sínteses de tanto saber, son discursos demoledores para o oínte.
Pero hai un sistema de acabar co martirio:
O sabio, de falar, ten sede, e bebe canta auga lle poñen no atril.
Daquela, pide que lle renoven o subministro.
Cando llo trae o bedel, o conferenciante, moi educado, dá as gracias.
Ese é o momento de que o público prorrompa en aplausos posto en pé.
Como non se trata de música, ninguén pide o bis, e a función remata.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 11/07/2000]