Vaqueiradas (A voapluma, Diario de Ferrol, 30/08/2000)

O sogro tróuxome de Buenos Aires un calendario dos que regalaba a firma arxentina Alpargatas, convertidos agora en xoia de coleccionista. Como os de moitos anos, está ilustrado por Molina Campos con escenas pampeiras. Pero este —o do 42— vén dedicado á relación entre gauchos e cabalos.
Por outro lado, anúnciase na TVG a proxección de clásicos do Oeste, e non podo evitar varios comentos.
Primeiro: os que saben de vacúns e equinos son brasileiros, uruguaios e arxentinos; non os ianquis. E é unha pena que só coñezamos loitas entre indios e cristiáns polo que nos conta Hollywood, cando tamaña epopea foi a conquista do Sur iberoamericano.
Segundo: os estudios de Los Ángeles dan como certo o que custa traballo crer a quen coñece realidades semellantes ás do Far West. Obsérvese que os vaqueiros ianquis andan cun só cabalo, percorrendo distancias de fábula, atravesando desertos pavorosos.
Quen non trata con eses animalotes fidelísimos, saiba que andan ata rebentaren pero, como din os riopratenses, “aplastaos”. Velaí a necesidade de levar varios por xinete cando se quere avanzar de veras. E imaxine o espectador crédulo dos westerns o que lle pode acontecer ao viaxeiro se a cabalgadura mete a pata nun burato e a quebra…
Nas paisaxes de Wyoming, Arizona ou Texas non se ven remontas; e, unha de dúas: ou toda aventura do Oeste (dos EE.UU.) é contada ao estilo do cartón-pedra para urbanitas ou os cowboys criaron unha raza equina axeitada ás películas.
Os cabalos normais —en Galicia e nas pampas— cansan e máncanse.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 30/08/2000]

Videoconferencia (A voapluma, Diario de Ferrol, 29/08/2000)

Escribo en horas cansadas, na fin do día, pero satisfeito, coa sensación de que a xornada pagou a pena.
Longo día de traballo. En canto os medios de comunicación bombardeaban coa baixa do euro e a suba do barril de petróleo, unha vez máis usei as telecomunicacións para me sentir por cima dos transportes materiais.
Esta data ficará marcada pola utilidade da videoconferencia. O CESGA, Centro de Supercomputación de Galicia, e o CIS, Centro de Innovación e Servicios de Galicia, usaron da Autoestrada (nome goreiano que non me gusta) Galega da Información para evitar viaxes.
No campus de Compostela, onde está o CESGA, tres persoas ollaban para un monitor e unha camariña de vídeo; na península ferrolá da Cabana, lugar do CIS, outras seis facían o mesmo. E, polo medio, voz e son, dixitalizados, convertidos en “datagramas”, pasaban dun lado para outro e permitían a sensación de ubicuidade desa técnica de comunicación.
Videoconferencia: hai uns dez anos soaba a invención, e custaba unha fortuna. Pero hoxe as telecomunicacións están democratizadas, e liberalizadas.
Nada impide que o método de telexuntanza se impoña no ámbito empresarial. Viaxar é perigoso (véxase a lista de mortos cotiáns das estradas) e caro (non atopamos substitutos dos combustibles fósiles). Daquela, cómpre a disciplina de non se desprazar.
¿Que a xente quere verse, porque a conversa face a face enriquece con matices a relación?
Creamos na videoconferencia. E deixemos o desprazamento para respirarmos o aire de cada lugar visitable.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 29/08/2000]

Bergidum (A voapluma, Diario de Ferrol, 28/08/2000)

Contan que unha alcaldesa berciana se atreveu a dicir, como representante do pobo, o que o pobo está farto de berrar. Velaí, logo de pasar o “Telón de Grelos”, os letreiros: “León sin Castilla”, “O Bierzo, quinta provincia galega”, etcétera.
O Bergidum dos romanos, terra de bo comer e mellor beber, ten nomes de lugares a denunciaren a súa galeguidade. Quen poña oído na Ponferrada detectará acentos correspondentes ao romance ibérico occidental; quen teña memoria lembrará o falar “chapurreao” da xente vella; e quen lea saberá que o grande narrador desas terriñas se chama Pereira.
Tarde ou cedo tiña que suceder, porque Castilla y León é invento da España inmediata, da autonomía para todos, dos manexos dun enxeñeiro metido a político, Martín Villa. A realidade do Bierzo, como a do Occidente asturiano, é galega: a súa economía é aínda atlántica, non mesetaria. Castilla la Vieja é outro mundo, e Pucela –Valladolid– a capital do enxendro castelán-leonés, burgo distante atravesado por unha cloaca que chaman río.
Cantan os ríos troiteiros do Bierzo lindas cantigas da Gallaecia Lucense e os ósos do historiador Alexandre Herculano móvense na cova, porque cada día está máis próxima a reconstrucción do país que nunca se debeu dividir.
Primeiro serán bercianos e asturianos a pediren ser vasalos do señor de Compostela. Despois, todos os galegos quererán ser súbditos de quen mande no Porto, cidade que deu nome a Portugal e hoxe é motor económico da esquina verde da Península…
Cousas veremos que aínda non vimos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 28/08/2000]

Urbanidade (A voapluma, Diario de Ferrol, 27/08/2000)

É tópica a idea do autor italiano que recomendaba comer como se realizan outras funcións fisiolóxicas, en privado, para ocultar a animalidade do acto.
Pero o comer converteuse en función social desde que os humanos son xente, o cal obriga a gardar formas de “urbanidade”.
Fálase de urbanidade en contraposición da rusticidade, por supor falsamente que todos os rústicos son groseiros.
Onte, nun restaurante, vivín o meu xantar con distracción porque en mesa próxima había dúas mozas urbanas a devoraren pratos sucesivos coa ansia de quen teme que lle leven a bandexa.
Mantiñan a cadeira afastada da mesa, o que as obrigaba a se deitaren sobre a comida. Apoiaban os cóbados no mantel e, a falta de distancia entre mans e manxar, máis esgazaban ca cortaban o que ían introducindo na boca indistintamente con garfo, pa de peixe ou coitelo.
Nalgún momento de gozo manxatorio aínda empurraban o anaco co polgar contra o garfo. Non chupaban os dedos de casualidade e nunca limpaban a boca antes de beberen. Deixaran a servilleta enriba da mesa e, durante unha gargallada, a unha delas caeulle no vestido, sobre as pernas, o prebe que lle escorría dos cubertos –simplemente porque non se protexera con aquel pano humilde e útil.
A escena de inconveniencias contemplada lembroume outra moza basta que, ceando fóra do seu ambiente, preguntou se “a educación permite coller o polo coas mans”.
A educación non sei o que permitirá; pero a racionalidade en que se basea a urbanidade é a que rexe os detalles da mínima elegancia na mesa.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 27/08/2000]

Telehipotecas (A voapluma, Diario de Ferrol, 26/08/2000)

Henrique Sáez ten un escritorio desde o que domina a circulación urbana da Coruña –fisicamente, polas fiestras amplas do edificio Pastor; porque vía telemática domina canto mundo lle cómpre observar.
Home das economías, é usuario convencido das tecnoloxías, cunha certa displicencia: para el as ferramentas son só algo que usa, non algo polo que traballa.
Caso diferente é o dun interlocutor co que fai repaso de asuntos diversos, e que a el se dirixe pedindo axuda, visión de usuario, para non se trabucar nunha decisión técnica. Henrique mira de lonxe o que se transmite pola Internet e aconsella: non se quentar demasiado co que, se cadra, ten máis fume ca leña.
Gracias…
E despois vén a demostración do instrumento. Sáez “navega” pola interrede e mostra na pantalla do ordenador o que a clientela anda a procurar: diñeiro barato para hipotecas.
O banco véndeo. E, cando tanto se fala e tan pouco se realiza en termos de “comercio electrónico”, velaí que si hai xente a tomar a decisión máis importante da vida pequenoburguesa sobre unha páxina web, sen cara de vendedor que ofreza.
Xorde o formulario, coas preguntas que han servir ao banco para cualificar o cliente; o cliente teclea, enche os espacios da páxina, preme o botón do rato e manda o que vai ser tratado confidencialmente.
Despois virán os papeis. Pero xa falta menos para que non haxa “soporte evidencial” ao vello estilo. Os notarios van entrando na xogada. Seguiranos os rexistradores.
¿Por que transportar e gardar átomos –que pesan– cando abonda cos bits?

[Diario de Ferrol, A voapluma, 26/08/2000]

Al Andalus (A voapluma, Diario de Ferrol, 25/08/2000)

Teño un curmán andaluz, de apelidos toponímicos (un deles, galego). Profesor de Historia en Granada, dá visións de Al Andalus e da Península Ibérica con verba fluente, enxoiada de perlas lingüísticas árabes.
Recentemente faloume das súas históricas paixóns, e bebín do discurso que os árabes de España serían aínda menos cós celtas de Galicia; que os bérberes e outros mouros africanos, en sucesivas invasións, non darían nin para encheren unha cidade medieval. Por tanto, que a cuestión “racial” do sur español é mito.
Os muladís foron os conversos ao Islam, pero non moitos. Maioría eran os cristiáns mozárabes, que pagaban tributos aos musulmáns. A sociedade de Al Andalus era multicultural e multiglósica. O árabe, a “lingua A” do sistema; o romance, a “fala B”, patois arabizado.
Nunca tanta cultura, de Letras e de Ciencias, se expresou en árabe como na Córdoba das glorias mahometanas. Xamais o mundo islámico sería tan culto, tan tolerante.
E todo acabou, con Granada. Ficarían os mouriscos, ameazados coa cruz en alto, e finalmente expulsos dos seus reductos mediterráneos…
De árabe verdadeiro aquí non quedou nada, nin de xenética, nin de entendemento. De mouro, pouquísimo. Andalucía é a maior rexión da Castela –tan castelá coma a Cantabria…
Hai tempo, un artigo dunha revista galega sentenciaba que a cultura árabe só foi grande en España. Profesores de Compostela, serviciais dun islamita da Terra Santa cristiá, chamaron ignorante ao autor.
Daquela o autor calou. Pero agora vén de falar co seu primo.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 25/08/2000]

Noite eumesa (A voapluma, Diario de Ferrol, 24/08/2000)

Case poderían parodiarse os versos referentes a Pontevedra: “Pontedeume é boa vila, dá de beber a quen pasa…”.
Hai días houbo unha festa familiar nas proximidades da vila dos Andrade á que asistía unha señora de oitenta e seis anos que, ao comezo da madrugada, pediu que a levasen para a casa.
Mora ela nestes días de verán xunto da igrexa das Virtudes, nunha rúa que remata en escaleira. Dado que sería incapaz de subir os chanzos de granito de fronte ao adro, conducírona en coche un fillo e un xenro, dispostos a deixárena á porta da casa, o cal implica avanzar por rúas “movidas”.
Viaxaba a dama ao lado do conductor e, logo de entrar en territorio sen lei, comezaron para ela intres de angustia, e de preocupación grave para os seus acompañantes:
Unha grea de lercháns dos dous sexos enchía o vía curdis de falta de respecto polos maiores. Os mozos non se afastaban ao paso lento do vehículo. Facían acenos groseiros e pronunciaban imprecacións que encherían de vergoña e abafo os rostros dos seus avós, e quizais dos pais que non os souberon educar.
Tres veces terían que saír do coche os acompañantes da señora para despexaren o camiño, que a covardía masiva dos bébedos impedía abrir —ata veren dous homes chantados de fronte.
Daquela cedían o paso, pero, ás agachadas, colocaban botellas baixo as rodas do coche, na esperanza de que, ao estalaren, os vidros cortasen os pneumáticos…
En fin: calcule o concello da turística vila as grandes vantaxes da súa hospitalidade. E cavile casos de maior emerxencia.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 24/08/2000]