Hacia (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/05/2000)

Recentemente, e unha vez máis, a miña impertinencia provocou un pequeno incidente, do que só saímos ben os mellor dotados de humor.
Foi que me atrevín a chamar a atención de certa persoa obrigada a falar bo galego sobre unha palabra que repetía: hacia.
Díxenlle que se trataba dun castelanismo innecesario, habendo a forma galega “cara a”.
A súa reacción foi chamarme escritor de segunda, enxeñeiro frustrado etcétera, e argumentou que era de bo ton os grandes mestres do galego introduciren palabras alleas ao desleixo.
Eu defendinme con aquilo da coherencia do código que me ensinaron na escola de enxeñería onde me formei -e que eu agora transmito aos meus alumnos. Agradecín que se me colocase onde me corresponde e, chegado á casa, metín polo correo electrónico unha nota:
“Segundo me ensinara don Victorino López, grande profesor salmantino, amigo de don Gonzalo Torrente, hacia vén de ‘face a’, que dá ‘facia’ e despois ‘hacia’ por ‘enxordecemento do efe’, exclusivo do castelán (para máis, véxase diccionario etimolóxico de Corominas)”.
Na seguinte fin de semana fun cabalgar por Arteixo e tiven longa conversa cun veciño da Insua, quen me indicou camiños apuntando coa man e dicindo “cara a Martulo, cara a Canzobre, cara ás Rañas…”.
Estou seguro de que ese rústico falaba galego.
Pero el e eu debemos estar trabucados; porque acabo de ler un artigo asinado por un numerario da Real Academia do Impaís que non deixa lugar ás dúbidas (sobre quen ocupa lugares en tan douta casa):
Títulase “O camiño hacia a verdade”.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 12/05/2000]

Murguía (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/05/2000)

Con insistencia que fai honra, o concello de Arteixo mándame convites e libros. Pero a vida de quen anda a viaxar e ver por pagos alleos fai difícil asistir a actos, mesmo nos que hai amigos por protagonistas.
Case veciño dese concello, arrimado a el por mor das artes de cabalería, coñecedor de lugares secretos como só coñece quen anda a lombos de besta…, sen embargo, non dou chegado a tempo ás celebracións.
E, aínda máis: un relato curto da miña autoría recibiu premio ben pago pola xenerosidade dese municipio industrial —un concello sen parados, no dicir do alcalde que ben goberna…
Non puiden responder ao último convite de Henrique Rabuñal: unha ausencia fixo o carteiro volver para a oficina de correos coa mensaxe e un agasallo.
E veño de recoller o envío: libro de relatos que reúne os premiados durante as últimas edicións do certame Manuel Murguía, e mais unha edición facsimilar, espléndida, de Galicia, a guía que escribira o marido de Rosalía —pola que el chora en páxinas finais.
De novo prodúcese o fenómeno de que unha conmemoración faga volver un texto perdido no limbo das edicións.
Os representantes de Arteixo souberon como gastar diñeiro público sabiamente, e Xerais fixo mil douscentos exemplares dunha obra necesaria para entender a Galicia que se esgota a golpe de noticia demográfica.
“Un pobo sen historia é un pobo morto”, deixou escrito don Manuel, o sabio arteixán…
A homenaxe completaríase se o seu concello enviase as páxinas exploradas por Xerais a un servidor conectado á interrede.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 11/05/2000]

Modestia (A voapluma, Diario de Ferrol, 10/05/2000)

Coñecín o Pepe Ponte Far hai ben anos. Debeumo presentar Fernando Álvarez Bouza. Tiña referencias del e facíame gracia o seu nome, porque me lembraba o dun compañeiro catalán, tres veces monosilábico: Pep Sant Pont.
Desde os primeiros encontros -se cadra no parador de Ferrol- vin no Ponte Far unha boa maneira de ser que o facía atractivo. E axiña vin, tamén, que era home de moito saber a cerca da vida e obra de don Gonzalo Torrente.
Xa eran dous os técnicos en asuntos literarios que puxeran ollos e oídos no andar pousón, retranqueiro e silencioso de don Gonzalo: el e o Anxo Basanta.
Pero Basanta estaba alá -na súa torre de marfil crítica e madrileña, querendo axudar galegos- e Ponte Far aquí -nas dificultades da breña cultural e económica que cumpría limpar para levar adiante a Fundación Torrente Ballester segundo as primeiras ideas.
A cousa non foi doada, tivo longa navegación, con algúns momentos brillantes, inesquecibles, tras dos que se adiviñaba a man do Pepe Ponte; e acabou sen poder arribar ao porto de orixe: Ferrol.
Ben que don Gonzalo xaza en restos de corpo no cemiterio de Serantes, mais o producto do seu espírito foi atopar lugar en Santiago…
Hai pouco tempo premiouse un traballo de Ponte sobre don Gonzalo na Pontevedra que moito quixo, e, tras da nova, correu logo o silencio.
Niso ficaron unidos o fabulador e o historiador literario: os seus tránsitos vitais están lonxe do que manda nestes tempos, o show.
Agora só falta o cronista que mostre o que se oculta baixo tanta modestia.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 10/05/2000]

Muíños de vento (A voapluma, Diario de Ferrol, 09/05/2000)

De Vilalba a Viveiro, da Chaira á Mariña, hai un cordal que marca os límites entre dous mundos diferentes que o centralismo xuntou: alguén en Madrid meteu todo na provincia de Lugo e así segue.
Pero a xeografía é eterna en relación á estupidez política, e o capital non sabe de liñas artificiais sobre un mapa…
Nunha determinada altura, o conductor observa ao fondo, a seguir a liña dos cumes, o exército de xigantes modernos contra os que se lanza. Pouco a pouco, curva a curva, os xigantes toman corpo de realidade co seu hipnótico xirar de aspas.
Na Gañidoira é obrigado parar, saír do coche e pórse a escoitar a canción do vento, o seu ritmo de baixa frecuencia e alta tecnoloxía nas turbinas.
Mirando o nome nas caixas de máquinas dos aeroxeradores logo se ve que alguén de fóra veu explotar recursos galegos, e non fica máis remedio que lembrar.
Cómpre lembrar un fracaso, ollando desde o alto da Gañidoira para os Pazos do Viveiró. Se alguén gusta de rever o pasado e quitar ideas, mire exemplares de El Ideal Gallego de haberá dezaoito anos [1982] e coñecerá o proxecto de “autarquía enerxética” que alí se quixo desenvolver.
Pero daquela as compañías eléctricas decidiron evitar que se lles fose das mans a “lei de conservación de enerxía”, e os políticos foron obedientes. Morreu ese proxecto e outros moitos máis morrerían.
Hoxe os de fóra fan diñeiro co vento galego e non existe unha industria xurdida no país. Galicia foi de novo invadida.
Pero xa se sabe o dito americano: “Aos pioneiros sempre os matan os indios”.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 09/05/2000]

Memoria colexial (A voapluma, Diario de Ferrol, 08/05/2000)

Disque os anos do bacharelato marcan a ferro, porque neles é cando se fraguan as amizades para sempre.
Pero non podemos esquecer o tumulto da universidade. De aí tamén xorden relacións cun novo fundente: a ideoloxía…
Este día fun a Foz. Esperábame un amigo que vive nun paraíso silencioso a pouca distancia dunha estrada principal.
Ramón Reimunde ten apelido que soa a suevo, e señorea a casa de Basanta, preto dunha escola da Sociedad de Hijos del Valle de Oro en La Habana e non lonxe da fortaleza que lembra a Pardo de Cela.
Natural de terras mindonienses, cunha esperanza de mar tras os montes, encontrouse comigo no batedoiro da cidade universitaria madrileña, cando quería ser enxeñeiro. Despois, en viraxe de rumbo, deu para mariño. E, finalmente, recalou como catedrático de Lingua e Literatura galega.
Pero non só iso: é industrial da madeira, e fala con preocupacións de tal. O seu é o monte, a silvicultura, a explotación completa.
Como profesor, estudia a Leiras Pulpeiro, ou a Manuel Antonio, colega seu do mar. Como empresario, cavila na pasta e no papel…
Hoxe Ramón lembrou en detalle como eramos no colexio maior. Saíron nomes, mesmo de irmáns, que os había por pares: os Vidal Romaní, por exemplo (hoxe un deles, catedrático na Coruña; outro, arquitecto en Ferrol).
Sorprendeume coa súa memoria dos tempos idos, de primavera e revolución. Pero coido que esqueceu algúns personaxes do teatro colexial:
De novo, para exemplo de irmáns na intrahistoria, os Álvarez Cascos (ambos en Madrid, e un mandando moito).

[Diario de Ferrol, A voapluma, 08/05/2000]

Diluvio (A voapluma, Diario de Ferrol, 07/05/2000)

Foi en Braga. O ambiente tiña unha pesadez de chumbo. Decateime de que non atendía ben á conversa porque andaba pendente de que acontecese algo.
Daquela iniciouse unha tronada. Nubes mestas víanse fendidas polos raios e, logo dunhas primeiras descargas, caeu a luz eléctrica do restaurante onde estabamos.
O vento azoutou as árbores, e invadiume unha sensación de tranquilidade cando se iniciou o diluvio. Chovía con asaño, pingas gordas coma cereixas.
Á fin do xantar, desde o vestíbulo do restaurante víase unha avenida convertida en río. Un coche tentou recoller uns comensais e alí quedou: a riada afogara o motor polo escape e, ao abrir a porta, o habitáculo encheuse de auga.
Un río próximo ruxía coa enchente. Nel navegaban bidóns a chocaren con estrondo. Soaban sirenas de coches de bombeiros que ían achicar locais inundados.
Boteime ao mundo cun paraugas, aínda sabendo que non ía salvar pés e perneiras. E cheguei pingando ao centro do meu destino, distante menos de cincuenta metros, cando os empregados tentaban recoller auga con canto podían.
Sentei e tomei parte no acto ao que fóra. Mais aínda me ficaba algo a roer pola consciencia: ¡o coche!
Saín no primeiro receso. A tromba abrira unha gabia ao longo dun tubo de esgotos. Mais, por fortuna, o meu coche ficara do lado da gabia que tiña saída para unha estrada con firme intacto…
De volta ao punto de reunión, o sol saía e os paxariños dun parque cantaban felices.
Unha vez máis –pensei— demostrábase o pouco que somos fronte ás veleidades da Natureza.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 07/05/2000]

Probas (A voapluma, Diario de Ferrol, 06/05/2000)

Nos tempos da telefonía vella, “analóxica”, abusábase doadamente do teléfono, porque a compañía explotadora do servicio daba as contas sen especificar gastos.
Despois veu a “dixital” e armouse unha trapela para os abusóns: as compañías —xa non só unha— deron en especificar o gasto por miúdo, desde o comezo á fin de cada conversa, hora, minutos e segundos, co correspondente número marcado.
Isto levou os pais de familia a descubriren que as santas esposas e as benqueridas fillas gastaban enormidades de diñeiro en chamadas locais… ou non tan locais cando o noivo estaba fóra.
Máis dun cabeza de familia, farto, advertiu os fillos todos (os rapaces tamén abusan) sobre aquilo de que “pouca cabeza ten o criminal que deixa probas do delicto”.
E poderíase estender a advertencia aos empregados abusóns, que non se decatan do doado que é para o empresario saber a onde chamaron.
Mais parece que o evidente non entra na moleira dalgúns, e quizais pague a pena contar o caso acontecido nun edificio protexido por unha empresa de seguranza:
Seica se descubriu que houbera sucesivas chamadas nocturnas a un deses números tras dos que xorde a voz dunha muller experta en seguir conversas incitadoras ao onanismo. Os administradores logo cruzaron datos e descubriron quen estaba de garda cando se produciu o abuso…
Perante o visto, fica a dúbida de como se pode contratar para gardián a quen comete erros de delincuente torpe.
Aínda que tamén se sinta pena de quen non é capaz de usar a imaxinación no gozo dunha longa lectura.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 06/05/2000]