Cataluña desde a Unión Europea

Ao longo da campaña das eleccións catalás escoitáronse todo xeito de suposicións sobre o futuro dunha «rexión europea» (así vista desde a Comisión Europea, Goberno da Unión) no caso de se converter en Estado, inicialmente non adherido. Un dos máis insistentes malladores sobre o averno a que se lanzan os secesionistas cataláns é un galego que, como din en Bruxelas, non coñece a realidade en versión orixinal porque non entende o Eurenglish comunitario.

Con todo, ese señor ten asesores e na capital da UE hai moito diplomático español, da embaixada bilateral no Reino de Bélxica e da Reper (representación permanente de España ante a Unión); e máis conta con eurodeputados do PP que falan idiomas e toman cervexas con funcionarios da Comisión.

Na semana do 27S chovía tristemente en Bruxelas, o que convidaba a conversas de bar e taberna. Hóuboas infinitas sobre os problemas maiores da UE, seica o fluxo imparable de inmigrantes sirios e a fraude da Volkswagen. ¿E de Cataluña? Nada. So algún funcionario falaba de posibles dossieres nebulosos, pois a Unión non se deseñou prevendo secesións «rexionais» e carece de mecanismos para responder a elas. Ora, os officers -de distintas nacionalidades- están de acordo en algo: a UE nunca vai renunciar a «un país laborioso e democrático» coma Cataluña.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 01/10/2015.]

Discurso na entrega do Premio Blanco Amor 2013

(2 de novembro de 2013, no Teatro Jofre de Ferrol)
Amigo alcalde, donas e cabaleiros:
Este día chamoume o Xosé Manuel Rey e propúxome falar de Eduardo Blanco Amor, do premio que leva o seu nome, do galardoado de hoxe e mais do que me petase. E así lles vou facer, mais desde o punto de vista narcisista e ególatra dun escritor, esperando ficar na vaidade –grande forza creadora– e non entrar na soberbia. Vaia o meu agradecemento ao alcalde da cidade en que me fixen persoa pola oportunidade que me brindou.
Eu souben moito de Eduardo Blanco Amor, a quen coñecín en Madrid e tratei en Galicia. Mais tamén souben del –aínda máis– en Buenos Aires, capital dunha das miñas patrias.
Unha noite de calor bruta do xaneiro austral, no Centro Ourensán da capital maior de todos os galegos don Rodolfo Prada contoume que, de solteiro, moraba na pensión de “don Francisco de Ourense”. Seica un día o patrón lle pediu permiso para sentar á súa mesa un rapaz que acababa de chegar de Galicia e viña recomendado. Era Eduardo, que optara pola emigración a un mundo vasto, onde se podía ser artista e homosexual sen condenas gratuítas.
Blanco Amor medrou inmensamente en Buenos Aires, sempre co oído posto a “ese grande monstro creador de cultura” como el lle chamaba ao Brasil. Sen formación filolóxica, construíu unha coiné con todas as formas dialectais do galego que chegara ás ribeiras do Prata. E atreveuse a ser “un mestre de galeguistas”, o que tantas veces me repetiron vellos da Matria Resistente coma o fenés Beito Cupeiro.
Ora, o machismo imperante na Arxentina, ao que acompañaba o fascismo do momento, amargaron a vida do intelectual ourensán. O editor de ‘Sempre en Galiza’, italiano sensibilizado pola realidade galega, contoume no Centro Galego de Avellaneda que a Blanco Amor lle chamaban “doña Eduarda” e “la donna è mobile”.
Iso non impediu que Eduardo seguise sendo el, completamente, e que as súas condicións persoais o trouxesen a Galicia a un encontro fatal, no senso do fado (que non ten por que ser ruín).
Nos tempos de liberdade republicana xorde o triángulo amoroso entre o ourensán, o granadino e o ferrolán. Eduardo Blanco Amor, Federico García Lorca e Ernesto Guerra da Cal deixan marcado a trío o corpus literario español cos poemas galegos de Federico, que escribiu Ernesto e Eduardo custodiou en orixinal ata a súa morte.
Saiba o público que me escoita que fomos Xosé Posada e eu quen lle levaron a fotocopia dese orixinal a Ernesto Gerra da Cal logo da falecer Eduardo. No restaurante Albatroz do Estoril, o ferrolán máis universal da súa xeración recoñeceu a autoría, innegable pola caligrafía…
Eduardo apareceu por Madrid á procura de un ir pasandiño pola vida cando a crise económica da Arxentina dos xenerais criminais lle facía pasar necesidades. Alí o atopamos nos colexios maiores da cidade universitaria facendo profesión de galeguismo, famoso por ‘A esmorga’ e pola versión cinematográfica da súa grande novela, ‘La parranda’.
Despois recalou en Galicia, acollido a unha pensión filantrópica, e aínda escribiu e loitou por un soño de esquerdas e liberdades. Nunha memorable sesión no Ateneo da Coruña, o autor de ‘La catedral y el niño’ dixo frases históricas: “un escritor distínguese non polo número de páxinas que publicou senón polo das que tirou á papeleira”, “a vida do adulto é un constante intento de involución uterina”, “eu xa vou cara ao nada que nos espera sinceramente aos que non temos ningunha fe relixiosa”.
E foise. Fixéronse homenaxes. Ninguén lle discutiu o valor esmagador da súa obra. Mais só deixara na vida unhas sobriñas vellas, que devecían por venderen os orixinais do defunto.
Naqueles tempos había en Galicia un importantísimo premio literario, o principal, o Cidade da Coruña. Unha novela de quen vos fala, ‘Fábula’, gañou ese premio, e a seguir o español da crítica. Publicada e reeditada, ten a honra de ser a última gañadora daquel galardón histórico.
Porque a seguir entrou na Coruña o vendaval españoleiro que axitaba quen, para ser honrado, debería mudar os seus apelidos a Velázquez y Velázquez, pois Vázquez vén de Vasco, nome galego, e Velázquez de Velasco, nome castelán.
Galicia ficou orfa dun premio literario de vulto para a narrativa con folgos. E cando rexurdiu, cando volvemos ter premio, foi co nome de Blanco Amor, pois non todo se fai mal no Impaís Levitante (ampliación do Castroforte de Baralla de don Gonzalo Torrente). Fíxoo coa organización dos concellos galegos menos o de “Lacuruña” do insensible e insensato “Paco para los amigos”.
Cómpre estarmos ledos porque o sistema municipal galego respondeu, mesmo tendo en conta a pequenez de concellos aos que armar unha festa literaria lles custa medio orzamento anual. E velaquí hoxe como se xuntan os astros para vermos que o Concello de Ferrol acolle a entrega do galardón blancoamoriano a un ferrolán: todo fica na casa. E non vou calar que hai xa anos tamén recibiu o premio unha novela de quen vos fala, ‘Alén da desventura’, que transcorre en boa parte no Ferrol do século XVIII.
Non vou falar d’’O violín de Rambrandt’ porque hai quen o faga mellor ca min; pero si quero dar a benvida ao Jorge Llorca Freire ao gremio dos novelistas.
Nos nosos paseos filosóficos por Bruxelas, o Xavier Queipo e eu temos parolado dabondo sobre os “de Ciencias” que facemos Literatura. El pasou de ser pediatra a ictiólogo e eu, como algún de vostede coñece, son enxeñeiro de telecomunicación e doutor informático.
¿Temos un xeito de escribir peculiar os que sabemos de medicina e bioloxía, ou de microondas e bits? ¿Ou só nos marca a vivencia e a capacidade de interpretarmos a vida grazas á formación? Por exemplo, se o Xavier Queipo escribe de viaxes mariñas, logo un ve tras das escenas de mar o inspector de pesca da Comisión Europea que el foi, con tantas singraduras polos sete mares…
Mais ¿no caso do Llorca? Pois… é un artista plástico, caramba. Se a iso se unir a vontade narrativa, e, no seu caso, o humor, a novela está servida. ‘O violín de Rembrandt’ vai facer rir a moita xente porque Jorge Llorca coñece ámbitos que nos son restrinxidos aos que navegamos por mares doutras vaidades.
En fin, Jorge: benvido ao gremio universal dos narradores, que non precisa escola máis que a da vida. E segue na teima…
Vou rematar, amigo Alcalde, mais non de súpeto.
Volvo ao humor do pintor Llorca: este día díxome que che pedise que esixas un canon para Ferrol por exportación de talento a Galicia, a España e ao mundo enteiro. E eu engado: debes facer un monumento ao talento ferrolán e un mausoleo en Catabois para os que foron ferroláns talentosos e xeniais, con chama perpetua e garda de honra.
Concepción Arenal, Pablo Iglesias, José Fontenla Leal, Francisco Franco (cuxos restos agora seica non queren en Madrid), Ramón Franco, Camilo Alonso Vega, Antonio Soto Canalejo, José Ramón Sobredo Rioboo, José Castedo Carracedo, Ricardo Carballo Calero, Gonzalo Torrente Ballester, Ernesto Pérez Güerra (ou Guerra da Cal)… Así ata chegarmos a Andrés do Barro (Lapique de primeiro apelido).
Hai pouco o xornalista Nicolás Vidal púñame sobre a pista dos ferroláns no Pequín dos anos 70. Falei co eumés Manuel Molares e fiquei abraiado de ata onde Ferrol mandou no mundo: cando o Molares se fixo cargo de abrir a axencia EFE na capital da China, alí estaban dous amigos do Ferrol vello: o que inspirara os discursos do Mao Zedong, daquela profesor de castelán na universidade, e o embaixador de España.
Pepe Castedo fora o vermello, José Ramón Sobredo o mariño de guerra metido a diplomático (por certo, pai de Evangelina Sobredo, a Cecilia, cantora de sona). Con eles, na casa do matrimonio Molares-Garza, andaba un matrimonio americano, os Bush, George e Barbara. Tomen nota.
E agora si que termino: hai días, neste teatro proxectábase de estrea ‘O tren que me leva’, documental sobre o malogrado xenio ferrolán que conseguiu a proeza de obter catro discos de ouro en España cantando en galego. No xuízo do ferrolán predilecto Vicente Araguas, un caso único na historia da cultura musical española…
En fin –amigos Llorca e Rey–: certo que Ferrol é unha cidade netamente exportadora de talento. Mais fáltalle unha escola de relacións públicas e comercio internacional. Porque unha cidade non é o que é senón o que o mundo coñece dela.
Dígoo sabendo que o Antonio Soto, o rapaz de vintetrés anos que armou a maior revolución anarquista de Historia do mundo, alá onde o mundo se acaba, na Patagonia, avergoñábase de que fose conveciño seu, do Ferrol de sempre, o xeneral Cerillita (tamén coñecido como Franco). Mais todos me valen, do anarquismo ao fascismo, para repetir con Gonzalo Torrente Ballester o dito de Graham Greene referido a Inglaterra: “Ferrol me fecit”. Como din os vellos que falan bo galego, todos “foran” de Ferrol. A todos os fixera esta cidade única no mundo…
Moi agradecido pola vosa atención.

A noite branca do Chisco

Francisco (Chisco) Fernández Naval escribiu un texto que poderiamos encaixar na clasificación de reportaxe novelado, de docudrama ou do que nos pete. Como for, sempre será un texto de necesaria lectura para quen le en galego, e para que poida ler en calquera outro idioma pois a Literatura está por cima das linguas: a cousa é traducir ben…
‘A noite branca’ conta vidas e mortes de personaxes que atopamos na calor continua da Habana e nos fríos horrendos de Rusia pasando polas amenidades climáticas do Miño á altura de Ourense.
O Chisco é un mestre da Literatura por dúas razóns: polo ben que redacta e polo ben que retrata. Sendo a narración o máis multimediático dos media, o estilo -capacidade de suxestión- dun autor de romances / reportaxes / crónicas ou todo por xunto pode mergullar o lector no ambiente en que fai pensar e sentir os personaxes. E iso é o que fai o Fernández Naval, non só coas figuras capitais da obra mais, tamén, coas aparentemente secundarias (para min o Mikhail circense é un acerto rotundo).
Fernández Naval está no mellor da vida dun romanciasta corredor de fondo, capaz de fiar obra de vulto. Quizais sexa, xunto co Queipo e o Riveiro Coello, unha das tres patas nas que se asenta a narración extensa dentro do corpus literario galego.
Recomendo a lectura de ‘A noite branca’ non só para os que nos criamos oíndo falar da División Azul e chagamos a ver no No-Do a chegada do ‘Semiramis’ cos restos dela. É obra para vellos e novos, para os que queiran saber por que somos como somos, por que vimos sendo de pais e avós afeitos a mataren. E de mais e avoas dispostas a choraren.
Lendo ‘A noite branca’, unha vez máis xorde o tema sobre o que hai ben anos se traballa na Universidade de Buenos Aires: a Historia ¿é só dos historiadores de carreira ou tamén dos novelistas que chegan ás fontes na procura de ficcións realistas?
A lata de marmelo con fotos e cartas do Chisco Naval tería sido un tesouro para arqueólogos da atrocidade que se chamou II Guerra Mundial. Pero foi un narrador brillante o que a atopou.
O dito: non deixen de lela.
Parabéns a autor e editor, Manuel Bragado.

República por lógica

España está viviendo una situación que dura demasiado, a la que nos abocó una transición de la dictadura a la democracia hace casi cuarenta años.
En aquel tiempo, algunos, que ya éramos padres de familia, dijimos que esa transición era incompleta y cerraba en falso una partida histórica: sencillamente, no se podía transitar del fascismo ridículo, aislacionista, del Generalísimo y sus pajes, a una monarquía (para más defecto, impuesta por el Enano del Pardo).
En mi caso -y ya lo publiqué varias veces-, para no votar a la Constitución de 1978 me fui a Buenos Aires.
La Constitución fue adelante y, como muchos otros demócratas, siempre respeté la voluntad mayoritaria: una especie de república federaloide con un jefe de Estado no elegido.
Cuando el protogolpe de estado del 81, sufrí la vergüenza de que un holandés me pidiera que lo llevase al aeropuerto urgentemente. Aquel aciago 23 de febrero el visitante quería escapar de España “as soon as possible”. En el aeropuerto, despidiéndonos, me dijo una frase inolvidable: “Mister Alcala, this is like Bolivia” (país donde había sufrido las consecuencias de una asonada militar).
Después de ese día, todo el mundo falto de información se convirtió en juancarlista; pero algunos -con información desde dentro- entramos en un círculo de sospechas.
Es más, los republicanos por lógica seguíamos manteniendo que la monarquía era un anacronismo…
Bien, después de treinta y cinco años de Constitución, venimos a descubrir asuntos (no hace falta mencionarlos) que demuestran como el monarca español y su “entourage” no son fiables. Y, es más: no tienen el coraje de quitarse de en medio después de los ridículos hechos.
Si en 1978 votamos (votaron, que yo me abstuve) una constitución, ¿tantos años después no podemos enmendarla?
Recientemente, un medio digital hizo una encuesta entre sus lectores en toda España. El resultado fue contundente: más de un 80% creen que la monarquía borbónica ya complió su cometido transicional.
No sé si los elaboradores oficiales de encuestas dan valor a las que no hacen ellos. Tampoco sé si consideran con valor demoscópico el torrente de mensajes de las redes sociales; pero no hace falta ser un gran experto para entender que algo hay en el ambiente cuando no se ven twits a favor de la monarquía. Ni uno.
¿Es ajeno el sistema de propaganda de la llamada Casa Real a estos hechos? Yo creo que no. Por eso (utilizando dinero público de una gran mayoría de españoles que ya no soportan más el sistema nacido en 1978) sus gestores trazan todo tipo de antimedidas para contrarrestar lo que se le viene encima…
Nunca en mi vida había visto un 14 de abril como el de 2013, con banderas republicanas en ventanas y postes. Algo hay nuevo, pues. Hay lógica.
Nunca había oído a ancianos en el parque -necesariamente votantes de derechas- decir que las familia real supone un gasto inicuo y tiene miembros a los que hay que meter en la cárcel y obligarlos a que devuelvan lo que adquirieron ilegalmente. Sigue la lógica.
Pero lo más interesante fue escuchar una conversación con miembros activos del Partido Popular, que resumo: no es sostenible que el principal puesto político de España, la Jefatura del Estado, esté bloqueado; que no pueda acceder a él un político de carrera. Lógica aplastante.
¿Para cuándo el referendum?

De volta nun tempo feliz

Hoxe estiven no Instituto Concepción Arenal de Ferrol, onde entrei a aprender a ler ben en 1954 e de onde saín bacharel en 1964.
A razón da visita, durante o recreo das 12, foi darlle á miña neta Irene un libro para unha profesora, e brevemente volvín a un tempo feliz.
Porque o noso, o das grandes miserias, o da España na que un ministro se atreveu a dicir que “a ningún español” se le puede negar el derecho de emigrar”, foi un tempo en que soubemos espremer a felicidade que escaseaba.
Entrar no meu “insti”, ver aquelas escaleiras de subida ás aulas e trasladarme á paisaxe de ‘A nosa cinza’ foi todo un. Nun instante xa estaba eu na aula de Literatura, con aquel catedrático que nos falabas das eroticidades de san Juan de la Cruz, ou co de Matemáticas, que disparaba anacos de xiz aos que se durmían mentres el integraba ou derivaba no encerado.
Mil veces me terán preguntado quen é quen dos personaxes de ‘A nosa cinza’; outras mil me terei rido dos que se atribuíran a si mesmos a condición de personaxes.
Non. Nesas “Memorias dun neno burgués” ninguén é exactamente persoa real con nome mudado. Son arquetipos os que circulan polos espazos reais do I.N.E.M. Concepción Arenal nun treito da Historia de España que vai entre a autarquía furibunda e o “dasarrollismo” da apertura…
Os rapaces que corrían e berraban diante de min hoxe son netos deses arquetipos, e deles poderían saír novos arquetipos de sesenta anos despois.
Non sei se a Irene andará a gardar na memoria o que lle dea para unha nova ‘A nosa cinza’. Quizais a música, o violín por máis detalle, sexa o que lle leve as mentes. Mais estou seguro de que no ano 2070 seguirá marcada polo que viviu, tan vivamente, no centro de formación que nos une…
Por certo, que vai saír a edición número 17 de ‘A nosa cinza’; e falo das legais, porque nunca saberemos cantas edicións ilegais houbo.
Moi agradecido, querido “insti” pola inspiración.

Beiras e os Borbóns

Nunha das súas frases lapidarias (para deixármolas gravadas en pedra, que iso quere dicir o termo), o profesor Beiras vén de expor a realidade de vulto maior que vivimos en España: estamos ao final da segunda restauración borbónica.
Isto non se pode soster. Un partido político que todo aguanta, o PP, dá orde aos seus mandados en Mallorca de lle sacaren o nome de ‘Ducs de Palma’ a unha rambla ineludible da capital balear. A marea de zurro entra na famosa Casa Real e alí non hai nada máis que unha grega con cara de traxedia, unha princesa fictizia e anoréxica, un vellote dobremente coxe e hipertensísimo, e un rapaz desnorteado que segue a ser rapaz cando xa fixo 45 anos…
Cando a marea do desemprego arrastra 6 millóns de almas, ¿que diaño lle importa á xente quen sexa o Xefe do Estado se non serva para nada máis que dar gastos?
Se, polo menos, el e os seus fosen monicrequiños cumpridores da función de saíren nas fotos -coma o resto dos parásitos coroados da Europa fría-, aínda, aínda… Pero é que son uns -literalmente- impresentables.
O profesor Beiras recolle desexos compartidos por moitos republicanos, que vemos como o Estado se esboroa (velaí cataláns e vascos á espera de que os deixe de amolar Madrid). Ora, tamén fai falta vontade para manifestarmos abertamente que ata aquí chegamos coa segunda restauración borbónica, de mans dun xeneral pequeniño e sanguinario…
Ao mencionar “a xoia da Coroa”, o tal do príncipe (que o FAEScismo nos vai querer presentar como salvador: xa veredes), vénme á memoria unha noite fría do xaneiro madrileño de 1968.
Baixabamos pola avenida de Reina Victoria (a corneada polo rei destronado en 1931) un grupo de camaradas galegos camiño do noso colexio maior. Algo de viño levabamos nas adegas gástricas e (quen me dera poder lembrar o que foi) alguén dixo que lle deberiamos dar unha serenata “á grega parida”.
Estivemos de acordo. Alá sentamos no bordo da separación do bulevar diante dunha clínica, e comezamos a berrar “Señora, si el niño llora y la molesta, niñicida IBYS 191: no deja uno”.
Pasaba o tempo, ninguén nos daba atención e, aburridos, seguimos costa abaixo para a Cidade Universitaria.
É claro que a grega parida tiña quen lle termase do meniño, ao que -se cadra, coitada- soñaba casar cunha princesa escandinava e roliza; nunca cunha plebea asturiana (nin sequera burguesa de avoengo) que semella esfameada.
En fin, señores: ánimo e apoio a Beiras.