Estradiñas (A voapluma, Diario de Ferrol, 24/09/2000)

Da Coruña a Ourense e volta —volta ao pasado, a unha España con ilusións cativas, con ministros e estradas ao xeito da cativeza desarrollista.
A partir de Santiago, seguindo esa ruta, a estrada é un retorno aos tempos de Silva Muñoz (¿non se chamaba así o suxeito?), a pasos polo medio da vila —ás veces con semáforos, ás veces sen eles— e lentitudes paisanas, vacas, tractores, carrocetas.
Bandeira, Silleda, Lalín, Dozón… son nomes da penuria, das curvas, do asfalto mal coidado, dos perigos maiores —entre eles, o conductor nervioso que se empeña en adiantar e crea o accidente; ou o vello que salta sinais de “Stop” e liña continua e desgracia a quen anda correctamente.
Alto do San Martiño, no ermo, de moito coidado no inverno; a baixada despois, O Reino que fai imaxinar a Gloria con sarcasmo, Cazarrancas —¡que nome, señores!— e as continuas limitacións a 50 quilómetros por hora, velocidade franquista (nese traxecto hai dezaseis treitos limitados a 50 segundo Rafael Valcárcel, ourensán que fai empresa en Arteixo).
Exasperado, o visitante coruñés decide tomar outro camiño de volta, e faino por Chantada e Lugo imaxinando mellor estrada e un bo anaco de autovía.
Mais choca co martirio dun camiño antigo, asfaltado daquela maneira, cun anaco de pista eternamente inacabable en Taboada; e máis vilas que atravesar, salvo Chantada.
Valcárcel di que, na súa desesperación, fai Coruña-Ourense por Vigo, procurando a modernidade segura da fita de asfalto atlántica…
Non é de estrañar que a Galicia interior sexa un deserto.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 24/09/2000]

A Manaus (A voapluma, Diario de Ferrol, 07/09/2000)

Vinte e seis horas desde A Coruña a Manaus, capital da Amazonia. Voando só quince. As outras, nos aeroportos. Pero con xornais, revistas, ordenador portátil e teléfono móbil. E mesmo compañeiros de excepción.
En Barajas, logo de ter escrito un artigo, consultado as caixas de correo electrónico e enviado por ese medio varias notas aos colegas, atopo a Margarita Ledo, Xosé López e Xosé Antonio Neira Cruz. Seguiremos xuntos a Manaus…
Os brasileiros son amables, a súa fala reflicte esa amabilidade, unha elegancia que para si quixeran os odiadores do galego matricial, culpable do portugués.
Amablemente entramos na inmensidade brasileira e ímola atravesando. No treito final, o ollo procura xeografías próximas ao ecuador. A selva, entre nubes, é coma unha pel de ovella tinxida de verde. Os ríos que a abren, como veas de sangue acastañado, vermello, negro. A Ledo sorpréndese. Eu fálolle do xa visto nas Américas; anúnciolle o que imos ver en Manaus: como se xuntan as augas de distintas cores para constituíren o Amazonas final.
Sempre lembrarei a conversa, asociada á visión dunha selva que van queimando, lume a lume, ata o horizonte. Margarita é da miña xeración de fracasados, dos que soñaron unha Galicia da “nova canción” que non será, porque nela non fica quen cante.
Nunca esquecerei o que falamos, a galería de persoas á que han facer xustiza os narradores co poder do que carecen os xornalistas: o de converteren a intrahistoria en historia fabulada, que explica os porqués de triunfos e desastres.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 07/09/2000]

Rajo (A voapluma, Diario de Ferrol, 06/09/2000)

Os feitos acontecen nun mesón coruñés, na contorna da praza de María Pita.
O mesón ten un nome rotundamente galego, e presenta unha lista de “tapas e racións” típica deste impaís da fartura, vinganza histórica das fames que Domingos García Sabell cualificou de “distrofia”. Na lista aparece o RAXO.
Entra un grupo de persoas novas e senta nunha mesa longa. O patrón do negocio achégase a elas e ofrece o que ten. Fan pedido os clientes e no cruce de palabras entre todos obsérvase que un dos que piden fala de rajo, con esaxerada pronuncia castelá; ao punto de que outro dos convivas lle chama a atención con sorna: “Si sigues diciendo rajo, yo voy a pedir joubas”.
Corre unha gargalladiña arredor da mesa pero non se disolve a tensión. O do rajo tenta xustificarse: “Es que a mí me educaron en castellano y no tengo por qué pronunciar en gallego. A mí no se me puede imponer lo que no es mío”…
Na mesa próxima hai dous profesores de universidade, pertencentes a unha xeración de fracasados, convencidos de que Galicia non foi capaz de superar a maldición familiar –o autodesprezo– por medio da educación nos colexios.
“Que desgracia –di un deles–. ¿Como pode haber alguén tan pailán e tan parvo? Se o tipo chega a ser educado en castelán, teríalle que dicir ao taberneiro algo que o home non entende.
“¿O que?”, pregunta o outro.
“Magro de cerdo adobado”, define o traductor.
“Manda truco: eu tampouco o entendería. E sonche catedrático”.
“Pero galego: tatexo de condición”…
E un silencio frío cae sobre as cervexas dos profesores.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 06/09/2000]

Torpezas (A voapluma, Diario de Ferrol, 01/09/2000)

Coma un pesadelo volve á miña memoria un accidente. Era día de calor, neste agosto pasado, e baixaba eu do Alvedro nun taxi. Viña de lonxe, de combinar voos, coa mente chea de imaxes exóticas.
O taxista foi entrando por paisaxes urbanas arquicoñecidas, ás que non concedín importancia. Ata que paramos nun semáforo e, de súpeto, todo mudou para min. O que importaba era o inmediato.
Presentín o que ía suceder, e sucedeu.
Pola avenida, abeirado á dereita baixaba un rapazote nunha taboíña con rodas. Paralelo a el, á súa esquerda, viña un coche, con dereito a virar para a dereita. Como fixo.
O rapaz tropezou co vehículo e saíu polo aire ata se esnafrar na beirarrúa contraria ao punto da colisión.
Alá quedou, inmóbil, de bruzos, uns fíos de sangue a encheren o pavimento.
Dentro do coche no que batera ficaban un señor e unha señora maiores, incapaces de reaccionar. Non debían comprender o que lles acontecera.
O taxista e eu decatámonos de que a roda dianteira dereita do coche estaba apoiada na taboíña do patinador insensato. Aquel era o mellor argumento de defensa para o conductor, e tememos a seguinte torpeza; que podía acontecer e aconteceu:
O ancián empeñouse en mover o coche, parado na esquina; liberou o trebello con rodiñas e destruíu a proba pouco antes de as sirenas anunciaren os servicios de policía e ambulancia…
Cando cheguei á casa, con algo de fame, fun cortar unha lasca ao xamón. Distraído a cavilar no accidente, metín o gume nun dedo.
Sangrei. Precisei de cura.
Foi a terceira torpeza da secuencia.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 01/09/2000]

Toureiros (A voapluma, Diario de Ferrol, 03/08/2000)

Comeza a “temporada taurina de La Coruña” e os artistas do traje de luces son recibidos cunha pancartiña nun paso elevado da avenida de Lavedra: “Toureiros fóra. Matar non é unha arte”.
Ben, iso de que matar non é arte depende de puntos de vista. No partido de Moreno, provincia de Buenos Aires, hai un lugar no que se recibe a xente cun arco a pregoar “Bienvenidos a Pontevedra”.
Nesa Pontevedra hai un matadoiro no que se ultiman touriños segundo o ritual xudeu ortodoxo. Quen non teña reparos a un espectáculo morboso, vaia alá e vexa as habelencias dos matachíns con levita e puñal prateado…
Matar pode ter arte —como ten técnica, na cadeira eléctrica ou na cámara de gas.
Matar é oficio, que aínda mantén familias.
Pero a clave do asunto taurino tal vez non estea en que se martiricen bovinos na area dunha praza senón en que a festa dos touros ten os seus lugares propios, o seu tipismo, que non encaixa para nada no contexto cultural de Galicia: aquí non hai “sol y moscas a las cinco de la tarde”.
E, aínda máis, as touradas coruñesas fanse (por se chove) nun “coliseo” que resulta máis falso cós pesos de madeira para quen xa gozou de “la fiesta nacional” como mandan os canons.
Din os que botan as contas que “la temporada” dá perdas de vulto, que enxuga o Ayuntamiento de La Coruña. E cabe preguntarse o porqué de tal patrocinio.
Parecería que o concello estivese en perpetua campaña a favor do nacionalismo español de olés, mantillas e batas de cola.
Por fortuna, son máis os que entenden España doutro xeito.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 03/08/2000]

Alcaldes (A voapluma, Diario de Ferrol, 01/08/2000)

Chama Belarmino, o alcalde de Pontedeume, para agradecerme o ter feito desde estas columnas (“que che leo todos os días”) mención ao lugar onde casei, a capela eumesa das Virtudes —a moita honra, co Pepucho, o Xoán e demais gaiteiros da vila a ilustraren a cerimonia.
O alcalde do lugar onde tanto gocei, verán tras verán e visitas polo medio, dime que os máis eumeses son os casados nese templo da Virxe das Peras. Valla pois o sinal de identidade…
Cadaquén é de onde vai facendo vida. Por iso, tamén, me sinto moi de Arteixo, o concello que mellor coñezo na xeografía, logo dunha ducia de anos de percorrelo a lombo de besta, e de participar nos convites culturais que me foron facendo os seus alcaldes, Frutos e Manuel.
E que podo dicir de Ferrol, do que tanto sei como fun retratando novela tras novela; no que os últimos rexedores, Manolo, Xoán e Xaime, me deron trato de fillo propio da cidade sendo eu do aluvión.
Porque son de fóra, de lonxe, dunha Miguelturra manchega onde non fica a casa en que nacín — como me contou Román, o alcalde, cando tivo a xentileza de vir á celebración dun premio concedido a algo escrito por un natural do seu concello.
Diría que todos eles me van querendo: en Pontedeume, en Arteixo, en Ferrol, en Miguelturra…
Só me apena que o alcalde da cidade onde máis tempo residín —xa vintecinco anos— non me poida querer: persoas somos e, como tales, nos respectaremos. Pero ollámonos desde tan distantes galaxias do pensamento que toda onda cordial trocada entre nós chega fría a destino.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 01/08/2000]

Mercenarios (A voapluma, Diario de Ferrol, 27/06/2000)

Recibo nova carta —desta volta, amable— acerca da miña visión do fútbol, entrando en materias de exercicio.
Dado o ton da prosa que asina o señor Castro, respondo publicamente como el solicita (da mesma maneira que non respondo a quen quere ofender e encirrar).
Declarei a outro medio que o fútbol é “un absurdo”, e niso me manteño: deporte infantil no seu concepto (andar atrás dunha bola parece cousa de cativos), converteuse nun motor de economía que pode causar graves distorsións en caso de fallo.
Aínda máis, sendo deporte e —en principio— froito dos excedentes económicos dunha sociedade, pasou a ser alimento espiritual sen o cal pobos enteiros morrerían de tristura e desacougo.
Non me digan que iso non é un absurdo. E ollemos ao inmediato: mentres La Coruña de Lendoiro e Vélazquez y Velázquez tolea co Dépor, Vigo traza a liña de mando industrial con Braga e Porto. Cousas veremos…
Outro punto, amigo Castro, é o dos mercenarios. O colega Ardá dicíame que non, pero eu digo que si: ¿quen defende as cores patrias da Coruña? Estranxeiros. E o mesmo ocorre coas do Barça, en cidade de nación afortalada como é Cataluña.
Mercenarios, digo e manteño…
Canto ao exercicio, poida que un “intelectual” (como vostede me cualifica) practique con asiduidade deportes moito mellores có de ir fumar xarutos ao estadio.
Os meus, actualmente, son a equitación e a natación. Antes foron outros: ximnasia (mans libres e barra fixa), pelota basca, escalada en rocha e xeo, ciclismo, karate… e, sempre, moita lectura.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 27/06/2000]