Máis cartas (A voapluma, Diario de Ferrol, 14/09/2000)

A seguinte carta que escollo (e gracias a todos os que escriben) é de Ibis Villar Mirabal: Ibis, capricho exipcio; Villar, castelanización de Vilar; Mirabal, erro gráfico (Miraval en orixe galega). ¿Errada especulación?
Amiga Ibis: moitas gracias por teres lido A nosa cinza tantas veces como para te sentires protagonista (¿a Miluca, quizais?). Esa adolescencia foi a nosa patria, e nela fomos felices…
Respondes á columna titulada No Sergas como profesional da Medicina, do Servicio Galego de Saúde. Dis que non estás de acordo comigo na visión de efectividade que tirei da miña última visita ao ambulatorio coruñés de San Xosé. E entras en interioridades de funcionamento porque, se cadra, eu non fun capaz de enfocar ben a nota.
Quixen que o superficial nela fose o que a ti tanto che importa; e o de máis calado, aquilo que me obsesiona: o estrago da fala, que leva os galegos a necesitaren de terapia colectiva.
Non é con “cursos de iniciación ao galego” como se cura o andazo. Valerán se cadra para a difusión de novelas primorosas. Pero non conseguen un cambio de actitude da xente.
Os galegos non son un pobo incapacitado, improductivo, porque co leite materno xa lles chega o odio ao seu, ao máis definitorio, ao que os marca a ferro e lume na toponimia e nos apelidos.
Nada máis atroz (maniféstense os psiquiatras) que a renuncia ao propio por vergoña. E velaí o que sentín, unha vez máis, no ambulatorio de Riazor: a doenza mental, colectiva, na expresión de quen tan correctamente -en castelán imitado- me tratou.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 14/09/2000]

Entrevista en Laduda.net: “A insinuación de que van intervir o Centro Pen de Galicia logo que pase o congreso de Ourense paréceme algo moi pouco serio”

Esta foi a entrevista publicada nesta mesma semana en Laduda.net. Agradecido a Juan Oliver pola súa atención!

***

JUAN OLIVER / Xavier Alcalá (Miguelturra, 1947) entra rápido na conversa: “Só o Antonio Gala me supera na arte de nacer nun sitio raro. El naceu en Brazatortas aínda que diga que é de Córdoba. Miguelturra e Brazatortas son vilas de Ciudad Real. Eu non digo que son de Ferrol senón, como don Gonzalo Torrente, que ‘Ferrol me fecit‘. Din que un é de onde fixo o bacharelato. Eu aprendín a ler e a facer contas na Preparatoria (para o Ingreso no Bacharelato) do Instituto Concepción Arenal de Ferrol.

– O instituto de A nosa cinza.

– Exactamente. Debe ser o instituto máis famoso de Galicia; e máis famoso que vai ser porque o Manel Cráneo o anda a retratar con precisión na súa versión en banda deseñada da novela.

Portada A Nosa Cinza 1980 – ¿Cantos exemplares pode levar vendido A nosa cinza?

– Seica 70.000 legais, segundo as contas dos dereitos de autor… Despois están seica outros 20.000 ou 30.000 da edición pirata que ao parecer fixo un tal Estévez co material de impresión que lle deu un inesquecible caradura de nome Seixas. Ata que os comerciais de Galaxia detectaron a operación e o Carlos Casares, que era pequeno pero afouto, se lles presentou aos piratas dicindo que el tiña os dereitos legais e que, á seguinte visita, ía achegarse “cos do tricorne”.

– Xa sei que lle cabrea que se diga que, se mañá morre, a xente diría que é “o de A nosa cinza e Teño saudade”. Pero todos tivemos que ler a novela e todos pensamos nun amor calquera recordando esa canción… ¿Non hai unha certa escravitude na popularidade?

– Haina, carallo, haina… En abril estaba eu na Feira do Libro de Buenos Aires e chamáronme da TVG para que entrase en directo no Luar porque unha tuna ía cantar Teño saudade. A xente aplaudía tola, e coreaba. Tamén estiven hai pouco a oír a María do Ceo cantando nun auditorio grande Teño saudade e saín abraiado de como a xente a coreaba.

– ¿Vostede tamén é poeta, logo?

– Non. Eu son un tipo que imita ben os poetas. Xa mo dixo Ramón Piñeiro hai moito, cando me devolveu o orixinal dun poemario insinuando que me dedicase á prosa.

– ¿E non estará resentido contra os poetas por iso?

– Nin moito menos: eu gozo coa poesía. A intensidade suxestiva dun poema non a alcanza nunca a prosa. Hai versos que parecen a delta de Dirac, unha función que alcanza máximo infinito. Iso ocorre cando o poeta acerta coa palabra… O que pasa é que hai moito perralleiro que se di poeta, e, como me dixo unha vez, pouco antes de morrer, o Uxío Novoneira, “só é poeta aquel que escribe do que lle sobra”.

– Pero seica anda agora a teimar contra un poeta que se di moi internacional.

– Insinuación cabrona, pero non vou deixar de entrar a ela…

Prodúcese unha interrupción. O entrevistado atende o whatsapp e o teléfono fixo. Estamos no seu escritorio da Universidade de A Coruña, no campus de Elviña, nun alto con café e sen tabaco, aínda que Alcalá xa o dixo: “Paro un pouco e falamos, que en todo traballo se fuma”.

Fala con alguén en portugués, con corrección de locutor da RTP. A conversa xira sobre un proxecto de transmisión de coñecemento na eurorrexión Galicia-Norte de Portugal. Bruxelas é palabra repetida. Outra expresión que se repite é Blue Growth, o Crecemento Azul do programa de Investigación H2020 da Unión Europea.

“Hai que mover o cu alá –volve á conversa–. Dá gusto tratar cos portugueses, non cos pailáns dos españois. Os portugueses falan inglés e francés coma auga, coa súa fonética horrenda pero falan… Non coma o pailán do Mariano [Rajoy], que leva sempre alguén a botarlle o alento na caluga cando se pasea por Bruxelas… Ben, pero falando de pailáns, ou máis precisamente de pailáns poetastros, eu non ando a putear ningún poeta. Coido que te referías ao do Centro Pen de Galicia, ¿non?

Escena-inicial-A-Nosa-Cinza-en-banda-deseñada-BocetoA iso mesmo. Anda por aí a especie de que quere cargar o seu presidente, poeta.

– Nego a maior. E non admito emisarios con ameazas nin rogos. Non é unha cuestión de persoas senón de diñeiro.

– ¿Como? ¿Como?

– O que escoita: diñeiro. Diñeiro público. Mira. o Centro Pen de Galicia é coma a Irreal Academia do Impaís.

– ¿A que?

– A Academia das Tabernas… Ou sexa, a Academia da Rúa das Tabernas, chamada polas vacas sagradas Real Academia Galega, presidida polo incoherente profesor Alonso Montero, que se debería apelidar Afonso Monteiro: se a tal Irreal Academia edita a listaxe dos apelidos galegos correctamente escritos, o seu presidente non debería seguir escribíndoos pola vella… Pero iamos a outra cousa: o Centro Pen e a Academia son clubs de pouca xente. Non se poden comparar por tamaño nin por actividade á Asociación de Escritores en Lingua Galega. Por iso non se entende que o Centro Pen reciba da Xunta de Galicia 21.000 euros ao ano e que o manexe de maneira alegre un señor con axuda do seu compañeiro sentimental, a quen nomeou director. Se o caso fose de parella entre home e muller, seguro que a cousa xa andaba polos xornais.

– A ver, ¿de que se queixa? ¿Do uso dos cartos públicos ou das relacións das persoas?

– Das dúas cousas, que carallo: como din os propios membros do Pen Club International, un Pen Club débese caracterizar pola súa independencia e, insisto, é o que eles me din, aquí en Galicia hai un Centro Pen que non cobra cota de pertenza, que depende totalmente do Goberno e que está gobernado pola mesma persoa desde hai 21 anos. Para máis tolería, esa persoa coloca na administración do centro o seu compañeiro sentimental… ¡Hostias!

– Pero hai pouco houbo eleccións no Centro Pen

– Que foron unha trapallada, e iso é público. Fale se quere co presidente da Asociación de Escritores en Língua Galega, o Cesáreo Sánchez, que é membro do Centro Pen e seguiu de preto as vicisitudes desas eleccións, e que representa o colectivo agraviado da asociación, que recibe menos subvencións da Xunta que o Centro Pen. Fala coa Helena Villar, que se foi de secretaria do Centro Pen porque non vía xeito nin maneira de que o club funcionase regularmente. Ou pregúntalles ao Suso de Toro, á Fina Casalderrey ou ao Xesús Fraga como lles quedou a cara cando se viron eleitos nunha directiva na que non entraran por vontade propia… Xa queda menos.

– ¿Para que?

– Menos para que fagamos a lista dos membros verdadeiros do Centro Pen Galicia, reunamos asemblea e determinemos se a actual directiva é unha impostura. Vostede repare no detalle de que o Centro Pen Galicia non ten listaxe pública de membros. A nosa idea é que desde a actual directiva se foi dicindo a moita xente: “Ti es membro do club”. E iso é mentira porque, como en todos os clubs, os membros entran porque son presentados e despois aceptados… Ou non. A nosa idea é que o secretario e o presidente actuais non se atreven a aclarar este punto. Eu teño en marcha un proceso que levará, se nada se torce, á asemblea e, se fixer falta, aos tribunais. No entanto, vanme mandando emisarios.

– Emisarios, ¿para que?

– Un díxome: “Non che beneficia nada o que estás facendo”, e tamén “non lle rompas o xoguete a ese home, que é un poeta moi sensible”… O que máis me amolou foi que se me dixese algo en Buenos Aires cunha frase crioula: “Desensillá y esperá a que aclare”. Segundo entendín, Londres, é dicir, o Pen Club Internacional, anda moi preocupado co congreso que quere realizar en Ourense, que xa o anda anunciando para o 26 de setembro. Máis ou menos viñéronme solicitar que parase coa esixencia de coñecer a listaxe de membros do Centro Pen Galicia, a legalidade da elección da última directiva e demais, porque teñen medo de que un escándalo dane o congreso.

– Iso é certo: se se arma un escándalo, ese congreso sae danado, e sería unha pena que non se aproveitase para dar visión de Galicia no mundo, e de promocionar a Atenas do Miño… ¿Non sería mellor que lle sacase a sela ao cabalo e esperase a que pase o congreso de Ourense?

Unha nova interrupción telefónica. Agora o idioma de conversa é o inglés. O tema, o lobbying oficial en Bruxelas.

– “Perdoa”. O entrevistado retoma o fío. “Esta é a representante das universidades da Estonia en Bruxelas. O de sempre: se non fan unha matriz de excelencias e intereses a partillar coa nosa matriz… Boa xente, estes bálticos. Non sei como hai pobos que puideron sobrevivir a barbaries coma a dos rusos… Volvendo ao noso: o do congreso do Pen Internacional en Ourense. Non só non me opoño a que se realice senón que o apoio, como apoiei o congreso do 93. Claro que non é o mesmo verse acompañado por don Manuel Fraga (que chamou ao Fidel para que nos viñese o Gabo) que verse en compañía dun “varón provincial” que apenas fala castelán e galego… Son cousas diferentes, unha é que os socios verdadeiros do Centro Pen de Galicia esixamos que se nos aclare se a directiva actual é legal e cal é a lista verdadeira de socios, e outra que nos vaiamos opor a que veña para Galicia o Congreso internacional do Pen.

– Ben, clarificado.

– Clarificadísimo: xa llelo dixen, e llelo escribín, aos de Londres. Xa o falei á fartura cos de Buenos Aires. A insinuación de que van intervir o Centro Pen de Galicia logo que pase o congreso paréceme algo moi pouco serio…

– Ben, ¿en que anda? Refírome ás cousas literarias, non ao choio, que xa escoito…

Portada Tertúlia Revisitada Xavier Alcalá– Vou publicar Tertúlia revisitada en formato de papel, que en formato dixital xa a publiquei.

– ¿Editorial?

– Galaxia non. Non debo: son conselleiro da editorial e nesa novela ataco con dureza a quen foi presidente da editorial.

– ¿Piñeiro?

– Non, Dónega: incrible o que fixo aquel home, e como caeu na trampa: falar de “A novela do Alcalá” cando non se abrira a plica daquel premio Blanco Amor… Moito mal lle fixo aquel home maior a un rapaz coma min, cheo de ilusión. Por veces dinme que son vingativo, pero non é así: a xustiza debe ser feito e Tertúlia foi un éxito de vendas porque desvelaba as trapalladas do establishment literario galego… Pasaron trinta anos e todo segue igual: velaí a trapallada do Centro Pen. Velaí a Irreal Academia, encargada pola Xunta de velar polo galego e sumida na inacción salvo para facilitar discursos “marxistas” ao Afonso Monteiro.

– ¿Algo máis?

– Algo, si: calquera día ordeno, publico e novelo a correspondencia de tres rapaces amigos nos anos 60 e 70. Pero desta volta non me vou cortar, como cando publiquei, sen novelar, parte da miña correspondencia con Rodrigues Lapa, Piñeiro e Guerra da Cal.

– ¿Tomamos logo ese café?

– Tomamos, tomamos…

Recensión sobre A nosa cinza, por Cristina Carreño Fernández

Publicada no Galicien Zentrum der Universität Heidelberg, realizada por Cristina Carreño Fernández:

“O famoso e coñecido libro A nosa cinza (1980) de Xavier Alcalá; o célebre escritor español en lingua galega, posúe a habilidade de mostrar as mil facetas que ten o paso da nenez á adolescencia de xeito atemporal, facéndonos sentir identificados e verdadeiramente engaiolados na historia do noso protagonista, un rapaz que vai evolucionando ao longo da historia, cos seus momentos de éxito e de fracaso, coas súas vitorias e derrotas.

Non é que a vida de Xoán (o noso prezado protagonista) sexa máis importante ou menos cá dos demais, pero achega unha visión introspectiva impresionante sobre a formación dunha persoa en todos os ámbitos (escolar, relixioso, social, sexual etc.) e, á vez, unha panorámica xeral desta etapa histórica sempre tan recorrente na literatura (a posguerra), sen esquecer os acontecementos máis destacados da mesma, que son integrados e manifestados nos cambios e progresos da mentalidade do cativo.

O libro contén innumerables personaxes con visións absolutamente contrapostas do que constitúe o mundo e iso é, persoalmente, o que fai do libro un éxito absoluto, o choque entre os diferentes xeitos de ver o mundo e como afecta isto a un pequeno que aínda está a se formar, e que pode ser vulnerable e influenciable a todas estas variedades.

Grazas a esta contraposición de pareceres, os personaxes apórtannos dende os máis acertados e meditados consellos, ata as máis tabuizadas crenzas populares. Do tipo “A filosofía máis fonda desta vida non chega máis fondo que o fondo da pota de caldo de todos os días.” son as sentenzas que atopamos ao longo de toda a apaixonante novela, que ten tamén a habilidade de facermos reflexionar sobre as propias crenzas e dubidar sobre as nosas certezas sen impoñer nunca unha.

O que eu máis quería salientar desta novela, e o que eu tamén aprendín dela, é precisamente que unha persoa defínese polo conxunto dunha mentalidade común e non só por el mesmo como ás veces pensamos. O que quero dicir é que estamos condicionados polas circunstancias, xa sexa a época histórica na que nos atopamos, a posición económica da nosa familia, e despois, eso si, as nosas eleccións; moitas veces tamén condicionadas e fortuítas; dos amigos e coñecidos. Outro factor que vai cambiar a mentalidade do protagonista e que será tamén o fío condutor da novela vai ser a conciencia da morte, o medo a ela, e a intervención da relixión como salvación.

Deixádevos seducir polas follas deste libro recheo de emocións e simplicidade, pois é un deses que cando o empezas a ler queres e non queres seguir. Queres, porque xa te encandeou dende as primeiras páxinas, e non queres porque tampouco deveces por terminalo.

Todo ten un comezo e un fin, pero asegúrovos que o desenlace non é para nada fortuíto como o prologuista pensa, senón que ten unha transcendencia absoluta á hora de comprender o conxunto da obra e de entender tamén a mentalidade humana, por iso, como recomendación persoal, aconsellaríavos que non lésedes o prólogo, xa que desvela información valiosa e pode darmos unha mala e (por suposto) errónea impresión do relato.”

Manel Cráneo prepara a Banda Deseñada de A nosa cinza

Xavier Alcalá, Alfredo Ferreiro e Manel Cráneo“Con máis de 100.000 exemplares vendidos e tres xeracións de galegos e galegas conquistadas dende o seu lanzamento en 1980, A nosa cinza é unha das obras máis populares da narrativa galega contemporánea. Xavier Alcalá volve a súa ollada aos días de escola, a unha adolescencia caracterizada polas inseguridades e medos, o espertar dos sentimentos amorosos e a descuberta do valor da amizade. Esta recreación dos tempos da posguerra a través das vivencias dun rapaz conquistará as xeracións vindeiras, tamén, cun novo formato, o da banda deseñada. Un equipo formado por Manel Cráneo, Alfredo Ferreiro e o propio Xavier Alcalá traballa xa na novela gráfica, que chegará ás librarías o próximo ano. (A fotografía é de Tati Mancebo).”

Desde a Editorial Galaxia, 16/07/2015.

Encontro con Xavier Alcalá: Ler na era dixital, desde o IES Sofía Casanova de Ferrol

Estou moi agradecido por este magnífico traballo feito no IES Sofía Casanova de Ferrol, Encontro con Xavier Alcalá: Ler na era dixital.
Un repaso exhaustivo arredor da miña persoa e obra feito desde o Departamento de Lingua Galega e Literatura, o de Dinamización Lingüística e a Biblioteca deste instituto de ensino secundario, no marco do Mes das Letras no Sofía 2015.
Convídovos a entrar na páxina e, nomeadamente, a visitar o Roteiro da novela A nosa cinza.

Roteiro A nosa cinza