Arxentinos (A voapluma, Diario de Ferrol, 01/10/2000)

Cando tan mal se fala do nacionalismo, esquecendo o lixo no ollo propio e mirando o do alleo, cómpre aos nacionalistas defenderen as nacións, que poden ser moitas para cada un deles, como as linguas que se falen.
Un nacionalista pode, por exemplo, sentirse e razoarse galego, español, ibérico, europeo, iberoamericano… sen que iso lle provoque conflictos de consciencia; como tampouco se lle han de crear na mente confusións por falar diversos idiomas, asociados ás circunstancias propias deles.
As nacións poden ser queridas como os fillos, por veces tanto máis canto máis desvalidos son.
Eu confeso o meu amor nacionalista pola Arxentina, que me deu muller e sogros, e infinitos amigos, país que non se dá posto no seu lugar no concerto das nacións, e que produce un órgano crítico e diario chamado La Nación.
Consulto a cotío La Nación, vía internet, e sei que a nosa Arxentina vai mal. Mais, como di a miña señora sogra, crioula moi viaxada, “é nosa”…
Este día falamos da Patagonia na Cátedra Jorge Juan. O coloquio poderíase ter mantido durante moito tempo; pero o moderador acertou ao cortalo en horas de caldiño quente.
Cando saïamos do salón de actos do Arsenal ferrolán, achegóuseme un señor. Dixo ser arxentino, e ter gozado coas evocacións das paisaxes engaiolantes da súa patria. Non protestou por nada, non rebateu expresións duras, como a de que “a Arxentina é un fracaso histórico”.
Moito lles quero aos arxentinos: saben encaixar. Quérolles máis que a uruguaios e cubanos, que tanto se enfadan comigo.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 01/10/2000]

O cacique (A voapluma, Diario de Ferrol, 28/09/2000)

A preparación dunha conferencia sobre a Patagonia para a Cátedra Jorge Juan faime remexer en memorias vivas, e véxome nunha mañá de frío cruel a facer quilómetros cara á cordilleira andina.
Iamos a unha reserva india, onde un grupo de xente de pel cobriza e ollos riscados se foi recoller despois de séculos de pelexa cos estranxeiros colonizadores da terra das avestruces e os guanacos.
Baixar o vidro do coche para ventilar (o conductor prendía un cigarro coa cabicha do anterior) supuña chorar, e ficar aterecido.
Nun boliche deron indicación dos Pastos Blancos –que así se chama o lugar– uns gauchos de cara queimada. No seu falar “castilla” explicaron que o rancho do cacique non tiña perda: un xerador eólico marcaba o punto exacto na inmensidade parda.
Atopámolo: o muíño aerodinámico armaba un barullo espantador. Baixamos do coche e, contra o vento –oeste continuo– do Pacífico, escoado entre os vales, rexeado por neves, avanzamos ata a construcción de barro.
Ladraron os cans e abriu a porta un ancián pequeniño: un mapuche, palabra araucana que indica “xente da terra”.
Fíxonos pasar e logo falaba abertamente, mentres ofrecía infusión de yerba mate.
Mateando deu razón da fin: os “paisanos” íanse todos para os pueblos dos huincas, as mozas servían nas casas e volvían falando coma as amas brancas. Os nenos non escoitaban máis a fala india…
Nunha parede había un calendario cunha estampa da Virxe de Luján.
Con todo, o cacique insistiu: “moriré sin ser cristiano”.
Sería o derradeiro sinal de resistencia ao invasor.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 28/09/2000]

Vaqueiradas (A voapluma, Diario de Ferrol, 30/08/2000)

O sogro tróuxome de Buenos Aires un calendario dos que regalaba a firma arxentina Alpargatas, convertidos agora en xoia de coleccionista. Como os de moitos anos, está ilustrado por Molina Campos con escenas pampeiras. Pero este —o do 42— vén dedicado á relación entre gauchos e cabalos.
Por outro lado, anúnciase na TVG a proxección de clásicos do Oeste, e non podo evitar varios comentos.
Primeiro: os que saben de vacúns e equinos son brasileiros, uruguaios e arxentinos; non os ianquis. E é unha pena que só coñezamos loitas entre indios e cristiáns polo que nos conta Hollywood, cando tamaña epopea foi a conquista do Sur iberoamericano.
Segundo: os estudios de Los Ángeles dan como certo o que custa traballo crer a quen coñece realidades semellantes ás do Far West. Obsérvese que os vaqueiros ianquis andan cun só cabalo, percorrendo distancias de fábula, atravesando desertos pavorosos.
Quen non trata con eses animalotes fidelísimos, saiba que andan ata rebentaren pero, como din os riopratenses, “aplastaos”. Velaí a necesidade de levar varios por xinete cando se quere avanzar de veras. E imaxine o espectador crédulo dos westerns o que lle pode acontecer ao viaxeiro se a cabalgadura mete a pata nun burato e a quebra…
Nas paisaxes de Wyoming, Arizona ou Texas non se ven remontas; e, unha de dúas: ou toda aventura do Oeste (dos EE.UU.) é contada ao estilo do cartón-pedra para urbanitas ou os cowboys criaron unha raza equina axeitada ás películas.
Os cabalos normais —en Galicia e nas pampas— cansan e máncanse.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 30/08/2000]

Favaloro (A voapluma, Diario de Ferrol, 02/08/2000)

Coma unha labazada, sorpréndeme a nova: René Favaloro, o grande cirurxián do corazón, morreu.
Morreu porque quixo, atacando o seu propio corazón cunha pistola. Apertou o gatillo e o chumbo quente de pólvora furou ese órgano polo que el tanto traballara.
Un símbolo: non se quixo suicidar atacando o cerebro senón o corazón. Tiña setenta e sete anos e muller nova. Pero a fundación médica que fixo ser a Arxentina país entre os primeiros na cardioloxía íalle mal.
“Mal como todo”, que me dixeran nunha tarde invernal de Buenos Aires retratada a voapluma nesta columna. Foi andado xuño e falaban comigo Xosé Manuel Castelao e Carlos Penelas.
Curiosamente —que a vida é algo por veces incrible—, acompañei o Penelas ata a propia Fundación Favaloro, na que traballa como responsable de relacións públicas.
Quen lembre algo da columniña do 17 de xuño saberá que Carlos e eu falamos de retorno a Galicia, de pistolas e dos seus prezos, e do que gaña un cirurxián torácico na Arxentina.
Carlos Penelas, poeta, fillo de xentes dun Betanzos que el quere recuperar, puña cara de que as cousas “son como son”; e suxería os coidados de imaxe que demanda unha figura de prestixio mundial coma o seu patrón.
Pero insistía no retorno a esta Galicia abundante, con hospitais onde se fan prodixios.
E fíxome unha confidencia, que como tal tomei e non escribín: a fundación non tiña para pagar os soldos dos empregados.
Velaí o desenlace. Din que Favaloro debeu ficar nos Estados Unidos. Pero volveu, e o patriotismo rebentoulle o corazón.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 02/08/2000]

Plan Andinia (A voapluma, Diario de Ferrol, 21/06/2000)

Son compañeiros de voo: un cincuentón atlético de cabelo louro e rapado, ollos claros, fronte botada para atrás e nariz saliente; e un mozo delgadiño, de ollos riscados e cabelo liso, acibechado, amerindio.
Falan axiña. O xove pregunta polo destino do maior, que vén sendo Tel Aviv. Os dous falan castelán –crioulo arxentino o un, normativo o outro, con leve ton mexicano.
O home maduro di que viviu anos na Centroamérica, “onde os pobres sempre serán pobres”, e que admira a Arxentina, “país único, que ten algo tan engaiolante coma a Patagonia”.
O rapaz non coñece as paisaxes do Sur que describe o estranxeiro. Para retruque, monta no cabalo do folclore e fai un canto ás pampas da riqueza, do cereal e da carne, do mate e o gaucherío. Logo aparecen o Martín Fierro e Don Segundo Sombra. Pouco falta para que xurdan as boleadoras e o zapateado…
O seu interlocutor escoita; e, cando lle chega a vez, insiste: nada hai no mundo coma a terra mítica dos patagóns.
O mozo móstrase incómodo: a terra do vento, o petróleo, os glaciares e as baleas é “invivible”, motivo de conflicto histórico con Chile. Razón dun exército innecesario.
O pelado ao cero olla con enfado. Os países fanse con exércitos, asegura. El, aos seus cincuenta anos, aínda pasa revista. A filla estivo dous anos servindo. O fillo, tres.
A Patagonia debe ser defendida, mantén –con tal vehemencia que fai lembrar fábulas alá escoitadas: referentes ao Plan Andinia, no que Israel atoparía a verdadeira Solución Final, un Novo Estado Xudeu sen perigos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 21/06/2000]

Irse (A voapluma, Diario de Ferrol, 20/06/2000)

Voume dunha terra amada, deixo o mellor dela: xente xenerosa que convive cos que dan mala sona a todos.
É media vida de vir á Arxentina e sufrir a humana limitación de só ter unha existencia persoal: deberiamos poder vivir dúas vidas ao tempo, en puntos diferentes desa Boliña Azul perdida polo Universo que demos en chamar O Globo, A Terra, O Mundo…
Esta Arxentina deume muller e historias de familia que, nas mans dun bo novelista a escribir en lingua universal (enténdase inglés), terían dado grandes obras da Literatura (que está por cima dos idiomas).
A Arxentina acolleume, pagoume con amizade, e coa aventura infinita dos galegos que viñeron facer patria nova e foron deixando os seus nomes en puntos de mapa que causan abraio…
De despedida, viño branco de Mendoza, dunha “finca” de Agrelo (¿hai algo máis galego?), que me regalou un home de Ribadeo. E no recordo a historia de Rafael Beleiro, repetida polo Cholo Rei en Bahía Blanca: o porqué de Aldea Beleiro, nun paso dos Andes.
Case subindo ao avión, unha ollada ao Río da Prata en día de sol rexelado: todo castaño, cheo de velas, e o relato dun sobrevivente ao ataque dun submarino alemán, que esperaba o barco inglés cargado de carne e voluntarios para aquela guerra atroz –que non se esquece malia a Unión Europea.
Saíndo, unha conversa telefónica con Xosé Manuel Castelao: resumo do que moitos –pero non suficientes— coidamos. Di que só Galicia pensa na emigración. O resto de España, na inmigración.
A España dos “modernos” non aprendeu Historia no bacharelato.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 20/06/2000]

Diferencias (A voapluma, Diario de Ferrol, 19/06/2000)

Sol e frío, dous graos baixo cero. O vento do Sur anuncia a chegada das baleas ás enseadas patagónicas. Buenos Aires brama, ruxe, gasta gas, gasolina e gasóleo. O xornal, en primeira plana, mostra os ingresos dos senadores: 10.000 pesos (ou sexa: dólares) ao mes fronte a pensións de 100 pesos.
Os políticos arxentinos teñen a vista na “sociedade da información” e queren saber dos técnicos que veñen de España como están alá as regulacións e os regulamentos. Interésanse especialmente pola sinatura dixital: teñen que facer unha lei nova e prefiren comprobar experiencias.
Onte, antes do vento austral que limpou os ceos, chovía con asaño. Pero o Consejo Profesional de Ingeniería de Telecomunicaciones, Electrónica y Computación deu unha acollida cálida ao colega do país a onde queren marchar os profesionais novos destas terras castigadas pola irracionalidade política.
Dá xenio falar diante de tan bos escoitadores. O comercio electrónico “de veras” é algo que apaixona na Arxentina filla de italianos ocorrentes, xeitosos para convidaren a comprar e vender. Aplauden e piden copia do que foi aparecendo na pantalla.
Aprecian o resumo de ideas que eles comparten; discuten, esténdense nas consideracións mostrando “o verbo divino”, como di un galego que sabe deles.
E fica a dúbida de como se pode manter unha sociedade con tantas diferencias: entre estes enxeñeiros cultos e quen chega a senador; entre a “Internet 2” e as antenas de televisión sobre os “ranchos” das “villas-miseria”.
Pero así se mantén: viva.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 19/06/2000]