Ter nome (A voapluma, Diario de Ferrol, 18/06/2000)

Universidad Católica Argentina. Xuntas, as facultades –tan distantes– de Filosofía y Letras e de Ciencias Físico-Matemáticas.
Encontro de Literatura coa profesora Graciela Maturo, que xa estivo na Coruña dando clases sobre Leopoldo Marechal.
Deixamos o edificio onde ela ensina literatura do país e eu dou lección de asuntos telemáticos. Imos a un bar para rapaces, cos anuncios en dialecto crioulo do castelán. Alí os ollos da señora ilumínanse con nomes principais: Torrente Ballester, Cambaceres, Cunqueiro, Carpentier
Sinto unha onda de simpatía cando me di entender que eu non relea a Borges nin a Cortázar. Hai moito autor arxentino que defender: os creadores dunha literatura nacional, os determinadores dun canon propio de terras con xente. Terras fecundas. Xente viva.
Borges era cego. Cortázar, francés…
Isto de andar a contrafío nos gustos literarios é un problema. Era moito mellor se deixar levar polo que impera.
Pero a cousa non é tan doada. Deixo a miña amable confesora (con promesa de asistir á velada literaria na que a súa neta tocará o cello), para dar teoría da troca electrónica de documentos, e vexo unha mociña apertada apaixonadamente a un libro de Paulo Coelho.
Pregunto á alumna se xa leu El inglés de los güesos –clásico arxentino inescusable– e dime que non. Máis aínda, que non sabe quen foi Benito Lynch, o autor.
Isto é a Arxentina: pobo que ve a través do que Europa lle descobre. Lynch non existe porque non o coñecen en París.
(No Impaís galego é aínda peor: só existe quen ten nome en Madrid)

[Diario de Ferrol, A voapluma, 18/06/2000]

Voltar (A voapluma, Diario de Ferrol, 17/06/2000)

Volta a Buenos Aires desde “el país”. Alá fican os galegos de Bahía Blanca. No París do Prata, calor, vento do norte, das selvas tropicais; e un aviso: “norte duro, pampero seguro”.
Cúmprese o dito: de súpeto, vira o vento e entra do sudoeste un aire de neve e xeo, desde e cordilleira nevada, a través das pampas inermes, planas, infinitas… Tormenta e diluvio.
Refuxiámonos nos restaurantes e os cafés. O encontro é con galegos, Xosé Manuel Castelao e Carlos Penelas. Dou conta das vidas bahienses, danme conta das vidas porteñas. Deles, e de algún máis que se nos xunta, deduzo que nunca tanto traballo tivo o consulado xeral de España: todo o mundo quere ser español. Todos –novos e vellos— miran para aquela Galicia das miserias épicas como unha terra de Promisión.
É O Retorno, froito da Diáspora fracasada. España é un país americano, non africano…
Frases do día: “A Arxentina non ten solución, pero ten saída: Ezeiza (aeroporto de Buenos Aires)”. “Hay que agarrar bien al Turco (Menem). Tiene cincuenta mil millones (de dólares) debajo del poncho”…
Penelas lévame á librería das Madres de Mayo. É unha librería de “zurdos”, de xentes de esquerdas; e, camiñando, falamos da realidade. Pasamos por unha rúa chea de armerías. Un revólver americano custa 600 dólares; unha Beretta, 400. Un cirurxián torácico pode gañar catro mil dórares por mes. Un “docente” (mestre), trescentos.
Todo o mundo quere marchar. Penelas ten a oferta de pasar un tempo en Galicia –un tempo, se cadra, para sempre… O tempo dirá.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 17/06/2000]

Epopea (A voapluma, Diario de Ferrol, 16/06/2000)

O hálito da xente polas rúas de Bahía Blanca é bafo mesto. Os xornais din que os pasos da cordilleira están pechados.
De alá viñan os indios serráns, atravesando pampas, arrastrando con eles tribos que non admitían a presencia dos cristiáns nos seus cazadoiros. Os cristiáns eran “milicos”, cregos e xente con malos costumes: criar gando e cultivar campos. Eran os inimigos da “xente da terra”, nómades feitos exército cando o “cauhallo” –o cabalo— apareceu nas súas vidas.
Bahía Blanca sufriu os ataques dos infieis, pero seguiu adiante, con colonias agrícolas e militares, ata se converter en estación ferroviaria, porto graneiro e base da Mariña.
Hai unha espléndida epopea na construcción da última cidade antes da fronteira do Río Negro que navegou contra indios e corrente “el piloto Villarino”, Basilio Antonio Vilariño.
Nesa epopea hai españois, que armaban “romerías”; e, dentro deles, galegos.
Hoxe algún descendente de galegos é home da nova patria, quizais militar, como o que nos mostra unha base que non esquece unha guerra perdida: a das Malvinas. A base é enorme, como todo o arxentino, e ten unha cidadiña satélite que ve mal as cousas por culpa da rebaixa de soldos aos funcionarios.
Hai lamentacións. O país tan rico, desperdicia. Un bo compañeiro de viaxe, Cholo Rei Flórez, coruñés, conta como se “ventea” o gas dos pozos de petróleo.
A falarmos cos galegos do Centro, alguén tenta botar contas de todo o gas natural que levan arrastrado os ventos feroces do Sur: unha absurda inmensidade.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 16/06/2000]

O coruñés polaco

Se cadra a razón de ser de Galicia é a emigración. Xosé María Monterroso, experto en apelidos galegos, demostrou que as Américas están inzadas deles (e ollando censos de Madrid ou Barcelona logo se ve canto galego emigrou España adiante). Ora, semella raro un galego a xurdir nas listas de honra da República de Polonia como cidadán honorífico dela. Aínda máis se nunca en Polonia viviu, pois dividiu a vida entre a Coruña da súa orixe e o Chubut arxentino. A epopea xeral dos galegos daría para infinitas novelas e filmes de aventuras, como se veu saber pola conferencia Ribeirenses na Patagonia que hai pouco daba en Aguiño Manuel Antonio Rei Flórez. E este cidadán español é o famoso polaco de honra: as súas investigacións xornalísticas non ficaron no referente aos galegos de profesión honrosa; entraron mesmo nas escuridades do tráfico de mulleres enganadas, levadas da Europa á América. Nos campamentos petroleiros da Patagonia sempre se falou das «polacas dos lenocinios», para vergoña da católica Polonia; ata que Rei Flórez desvelou que aquelas mozas eran xudías centroeuropeas alá arrastradas pola mafia Zwi Migdal, tamén xudía. Na embaixada polaca de Buenos Aires fixeron festa para entregar ao coruñés medalla e pasaporte dunha patria a onde os galegos -polo momento- nunca emigraron.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 14/08/2016.]

Bahía Blanca (A voapluma, Diario de Ferrol, 15/06/2000)

En Buenos Aires chovía, con morriña e inquietude: a resaca da folga xeral é pesada. Seguen a cruzarse as acusacións.
No avión, soneca, breve sesta, filla da gripe. Ata que os ollos se abren a unha paisaxe de pampa sen fin: cadros de terra pintada de verde ou castaño, máis claros ou máis escuros, liñas rectas de estrada pálida coma cicatrices, edificios brancos de estancia…
Aos poucos o avión perde altura e chéganse a ver vacas quietas, sombras longas de inverno, dun sol que procura o camiño da cordilleira.
Pero estamos lonxe dos Andes, na beiramar atlántica, na Bahía Blanca.
Os galegos desta “Nueva Liverpool” teñen caras de galegos, vellos e novos. Non o poden negar. Están a organizar un novo Centro, herdeiro do que desapareceu…
Fálase moito. Paséase polo porto pesqueiro con bufanda e parsimonia, visítase o museo da antiga alfándega, onde se explican as normas de recepción ao Hotel de Emigrantes: preferencia por ingleses, franceses e alemáns; prevención contra enfermos, lacazáns e anarquistas.
Acabamos nunha mesa de xuntas esclarecendo intencións dun centro da galeguidade americana en tempos de retorno á Europa. Porque a Arxentina é unha inmensa desilusión.
Mesmo os poetas nacionais dubidan: onda nós aparece “don Chamadoira”, de familia de Cotobade, con noventa e oito páxinas de historia de Bahía Blanca “escrita en poesía culta”.
E láiase: aquí non hai cartos para lla publicar.
No entanto, os poetas galegos publican por conta da administración: non hai nada como ser pobre na Unión –Europea– dos ricos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 15/06/2000]

País parado (A voapluma, Diario de Ferrol, 14/06/2000)

O día do “paro general” amañeceu con cor e pesadez de chumbo; e con gripe, que o andazo é moito. As ameazas de violencia mantiveron a xente nun prudentísimo saír á rúa para ver que negocios abrían as portas.
Lugares populosos, sempre cheos de compradores, mostraban unha imaxe con tons oníricos: algo pantasmal, no que faltaban os vehículos rechamantes da cidade, taxis pintados de amarelo e negro e “colectivos” repintados á barroca, coma paxaros tropicais.
Os piquetes actuaron. Por todo o país. Ao longo do día foron chegando noticias de asaltos. Taxis incendiados. Autobuses que ardían en grupo. Ataques asañados ás instalacións dunha empresa que os “zurdos” (ou “comunachas”) odian: REPSOL-YPF, a dos “gallegos de mierda”…
Gripe e caldo. Fond de cave tinto, mesto, cavernet-sauvignon para lembrar. Lembranzas das clases interrompidas na universidade: se esa xente sabe tanto como parece saber, ¿por que o coñecemento non chega ata os vándalos folguistas?
Tres folgas lle levan feito en cinco meses a Chupete De la Rúa, as mesmas que a el Turco en dez anos.
Chupete ataca os sindicalistas: di que durante dez anos abandonaron os obreiros, e velaí como están. A xente di que os sindicalistas son “coimeros” (poñen o cazo) e todos se preguntan como vai andar un país onde mesmo “coimea” a administración:
O Estado —sae na prensa— denuncia varias provincias por evasión fiscal: entre elas teñen máis de cincuenta mil empregados que cobran en negro…
Sudoeste frío, espirros, tose, bo viño. Triunfo da folga. Desacougo xeral.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 14/06/2000]

Intimidación (A voapluma, Diario de Ferrol, 13/06/2000)

Estraño país, no que hai que remexer e furgar para coñecer o que funciona. Á porta do Instituto Nacional de Tecnología Industrial un tipo grandallote reparte follas chamando á folga. Dentro, o director da institución ten cara sombría: ándanlle ameazando o persoal para que abandone o traballo…
Con todas as capacidades dun universo tecnificado, nos laboratorios do INTI trabállase para desenvolver exquisiteces innovadoras, coma a circuitería electrónica adecuada aos ambientes gasosos deflagrantes. E os xornais airean a venda dun reactor nuclear á Australia. Na Patagonia, a pé da beleza inmensa do lago Nahuel Huapí, mantense viva unha comunidade científica que sabe de enerxía atómica, e é capaz de superar as miserias de todos os días.
Miserias: Pepe Castro é o conductor do “remise” (coche de axencia, seguro, mellor ca un taxi, no que o pasaxeiro pode ser roubado e asasinado). O Pepe chámase como miles de galegos e fillos de galegos do Gran Buenos Aires. E ten a orgullo a súa procedencia “de Güitiris” (ou sexa, Guitiriz). Os seus pais –insiste– fuxiran da miseria. El é arxentino e está contento co país. Non debe ver ben: o seu coche está desfeito. En Guitiriz teríao que deixar agachado nun alpendre…
Camiño de Puerto Madero vense os primeiros “colectivos” con pedradas nos vidros. E taxis coas rodas furadas a navalla. Manda a intimidación dos sindicalistas.
Na facultade, de súpeto, córtase a conexión á Internet. Confírmase que foi unha sabotaxe ao servidor do acceso. A folga de mañá está servida.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 13/06/2000]