Brasil sorprendente

Brasil sempre sorprende, do Rio Grande do Sul ao Rio Grande do Norte, desde as pampas ao sertão. Brasil enteiro está hoxe nos medios de comunicación do mundo porque nel a corrupción é tan desmesurada coma as súas praderías, os seus desertos e as súas selvas. Un xuízo por corrupción fixo substituír a presidenta da República Federativa polo vicepresidente, que agora seica ninguén quere. Polas rúas de Natal repítense os letreiros: «Temer fora».

Na televisión hai canles que transmiten en directo as sesións parlamentarias. Nelas vese como se baten os representantes do pobo; acúsanse de abusos, de ilegalidade. Outras canles amosan protestas populares e confesións de políticos: sen axuda federal os estados non poden pagar os funcionarios; o Exército anda na rúa por temor a folgas da policía. Mais o país parece seguir funcionando: nos centros comerciais, enormes, rebole a xente; en calquera lugar faise música, báilase, bébese, estouran as gargalladas; as librerías teñen oferta de todo, a fartar. A universidade dá cursos especiais para rapaces superdotados que aínda andan no colexio, a cadaquén na materia que pida o seu talento. No entanto -¡oh, Brasil dos contrastes!-, cando cae a noite sobre a praia outros rapaces déitanse nun cartón a contar estrelas (e quizais a ulir vapores de cola).

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 15/01/2017.]

Cárcere verde (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/09/2000)

Na despedida, saudades do que non se puido ver, e unha última expedición. Son moitas a excursión posibles polo Amazonas durante a seca, pero cómpre ter tempo porque non hai estradas.
Ou si que as hai: unha, de Manaus á Venezuela rompe o verde da floresta co seu negro de asfalto; a unha beira e outra, espesura; de cando en cando, cicatrices de lume, facendas e chácaras, cebús e froiteiras.
Aos ollos do profano en agronomía, a terra amazónica é ruín, carece de solo. Por iso as árbores da selva teñen contrafortes nos pés, xa que as raíces non penetran.
A uns cen quilómetros de Manaus a natureza ten un antollo de rochas, saltos de auga, cachoeiras que fican dentro de facendas. Págase un pouco e deixan entrar, sen comida nin bebida, e sen animais domésticos.
A selva enxoita móstrase en toda a súa dificultade, mesta, pedindo machete para deixar paso. Os bichos acompañan cunha orquestra de élitros nerviosos e roxen as fervenzas: cae por elas unha auga da cor do té, chea de substancia de follas.
O baño é unha paréntese de frescor no afogo da selva, e chama a atención do visitante refrescado a secuencia de cavernas que rompen a monotonía do mato.
Chámanlles “catedrais”, con razón, polas columnas, as bóvedas, as aperturas no alto que deixan entrar misteriosos raios de luz.
Nelas aniñan morcegos asustadores. E ao autor de Cárcere verde (perdón pola cita) atácano saudades de aventuras que alá van.
Xosé Antonio Neira Cruz, bo compañeiro, toma fotos e cavila. Habemos esperar pola súa próxima narración para rapaces.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 12/09/2000]

Intercom 2000 (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/09/2000)

O goberno federal do Brasil está a promover a troca electrónica de documentos, como xa fixo coas votacións nos comicios. E será drástico: negocios con el, só por medio telemático…
As comunicacións do congreso de Manaus, Intercom 2000, mostran sintonía de pensamento entre europeos e iberoamericanos. Todos vivimos en rede, conectados á rede global. Se cadra –iso si– os europeos estamos máis preto da realización das ideas, porque a realidade tecnolóxica destas repúblicas fillas das monarquías coloniais anda próxima ao máxico.
Discutimos. Os brasileiros non deixan de lembrar a portugueses e españois os poucos anos que levamos de condición europea de veras, primeiromundista. Nós retrucamos que coñecemento e riqueza están decentemente repartidos na Península Ibérica, que a Internet chega a case todos os seus habitantes. Dos cento sesenta millóns de brasileiros só unha cuarta parte tería acceso a ela…
Son discusións cordiais, en lingua común. Nas mesas do xantar soan pronuncias e xiros de Galicia, Portugal e Brasil con vontade de aperta. Cordialísimo é César Bolaño, profesor da universidade de Sergipe, fillo de galegos, con familia na Coruña, cidade onde viviu de cativo, e que el “adora”.
Pola noite imos ao Teatro Amazonas, símbolo do esplendor nos tempos da seringa, do látex destas selvas infinitas.
O espectáculo musical é local, lindo, harmonioso. Fai loanza da Amazonia. Actores e figurantes demostran nas súas faces a multimestizaxe que fai de Brasil a casa de todos os humanos que queiran falar portugués.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 11/09/2000]

Tá luar (A voapluma, Diario de Ferrol, 10/09/2000)

O patrón do barco chámase Albertinho e ten dezaseis anos. A nosa cociñeira non ten nome, só sorriso. O guía, Sandro, é caboclo, fillo de italiano e india. Todos coidan duns hóspedes que comen peixe con sabor a terra, cando os seus son peixes con sabor ao mar da Fisterra.
Despois do xantarciño vén a canoa, e a pesca de pirañas con engado de carne podre. A selva é un labirinto de plantas a sobreviviren na auga. Os macacos berran e vencen as pólas. As cigarras celebran a calor. As pirañas, expertas, comen a carnaza e foxen. Pescamos sardiñas de río.
Ao solpor a canoa avanza por un mundo de soño: as lianas estrangulan árbores; calquera ave coñecida, do gabián á garza, toma cores de criatura irreal.
E, posto o sol, sae unha lúa bretemosa. Só o luceiro vespertino fura os vapores do Amazonas. Os sapos arman unha algueirada coral. É a hora de se encontrar cos xacarés, saurios do mito neste mundo de auga.
Baixa un rapaz da súa cabana palafítica (feita sobre paos de cinco metros: diferencia de nivel entre enchente e seca do río) e lévanos aos igarapés do misterio.
Só con vista de fillo do mato, o caboclo é capaz de distinguir o reflexo da súa lanterna nos ollos dos crocodilos agachados entre herbas altas. Só con valentía selvática será capaz de agarrar algún, xove, inexperto, para mostralo.
Pero son poucos. Esta caza incruenta é un fracaso para el. Descúlpase: “Tá luar”. O luar non axuda.
E voltamos para Manaus, cidade de máis dun millón de almas que brilla na negrume sobre a súa barranca do río Negro.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 10/09/2000]

Na selva (II) (A voapluma, Diario de Ferrol, 09/09/2000)

Pouco a pouco, nun pinguexar constante, avión tras avión, van chegando a Manaus os congresistas do Intercom 2000.
Feitos os trámites de instalación, fica un día para encher, e o tempo convida: pasou a tempada de chuvias na Amazonia e o río Negro ofrece a súa inmensidade chea de segredos…
Contratamos viaxe, que comeza cunha visita ao mercado flotante, secuencia de establecementos sobre toradas tan desmesuradas coma a mesma selva que as criou. Compramos cervexas para o día (marca Antárctica, sarcasmo ecuatorial) e ofrécennos unha apócema afrodisíaca sen sabor recoñecible.
Todo é cor, e suor. Mestúranse as razas a bordo de canoas estreitas, veloces, e de barcos redondos, con hamacas e cociña á popa: aquí as viaxes mídense por “días de río”.
O barco dos congresistas galegos, “privativo” por prezo mínimo, vai ao “encontro das águas”. Acompañado de golfiños grises, cruza a liña das escuras do río Negro coas barrentas do Solimões. Física e Química fan o fenómeno: partículas en suspensión, temperaturas, densidades e velocidades diferentes dan a visión onírica, fan as nubes líquidas. Á fin do proceso, mestura: o Amazonas, a síntese do Brasil onde todo o diverso se xunta nunha vontade común…
Despois viramos para o Negro e o patrón procura un canal. Bota o cabo a unha árbore que xorde da auga. Faise o silencio no igarapé, calan máquina e humanos. Maniféstanse entón os habitantes da floresta. Unha angustia vexetal cae sobre os intrusos.
Corre suor líquida polos rostros: velaí, por fin, a selva verdadeira.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 09/09/2000]

Na selva (A voapluma, Diario de Ferrol, 08/09/2000)

Manaus é un rebento de edificios no medio da selva, á beira dun Río Negro con atributos de mar, polo tamaño, o vento e as ondas. A calor de Manaus bate no viaxeiro coa violencia húmida de Asunción do Paraguai, tamén cocedoiro de xente sobre río selvático.
O transporte aquí é caro. A gasolina custa como en España; o gasóleo, a metade, pero os taxis teñen prohibido o seu uso.
Camiño ao hotel vense antenas parabólicas ollando o ceo case en vertical: porque estamos case na liña do Ecuador e os satélites xiran en órbita ecuatorial.
Anoitece con rapidez, ás seis. O día é rigorosamente uniforme ao longo do ano, dividido en secuencias iguais de luz e sombra…
Ducha, cea en restaurante especializado en peixe. Dos espantos desta selva sae un tambaquí tan grande que se vende por costelas. Os galegos ollan con abraio o costelar de que lles serven. Incrédulos, piden mostra –e aparece o camareiro cun monstro de cincuenta quilos ao lombo.
O Amazonas aínda dá un peixe maior, o pirarucú, que chega a pesar os cen…
Visita rápida ao mítico teatro da ópera. E un sono mortal con fungar de aire acondicionado.
Á mañá seguinte, conexión á rede. Na sala dos ordenadores, un tipo cincuentón saúda en galego aportuguesado. Logo é substituído por unha garota falangueira: conta ela que está aquí xunto cun profesor de Compostela, en “asuntos de pesquisa pedagóxica”.
Na recepción, o profesor vira as costas a colegas composteláns cos que non debía contar neste centro de congresos.
E, cunha gargallada comprensiva, segue a intrahistoria.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 08/09/2000]

A Manaus (A voapluma, Diario de Ferrol, 07/09/2000)

Vinte e seis horas desde A Coruña a Manaus, capital da Amazonia. Voando só quince. As outras, nos aeroportos. Pero con xornais, revistas, ordenador portátil e teléfono móbil. E mesmo compañeiros de excepción.
En Barajas, logo de ter escrito un artigo, consultado as caixas de correo electrónico e enviado por ese medio varias notas aos colegas, atopo a Margarita Ledo, Xosé López e Xosé Antonio Neira Cruz. Seguiremos xuntos a Manaus…
Os brasileiros son amables, a súa fala reflicte esa amabilidade, unha elegancia que para si quixeran os odiadores do galego matricial, culpable do portugués.
Amablemente entramos na inmensidade brasileira e ímola atravesando. No treito final, o ollo procura xeografías próximas ao ecuador. A selva, entre nubes, é coma unha pel de ovella tinxida de verde. Os ríos que a abren, como veas de sangue acastañado, vermello, negro. A Ledo sorpréndese. Eu fálolle do xa visto nas Américas; anúnciolle o que imos ver en Manaus: como se xuntan as augas de distintas cores para constituíren o Amazonas final.
Sempre lembrarei a conversa, asociada á visión dunha selva que van queimando, lume a lume, ata o horizonte. Margarita é da miña xeración de fracasados, dos que soñaron unha Galicia da “nova canción” que non será, porque nela non fica quen cante.
Nunca esquecerei o que falamos, a galería de persoas á que han facer xustiza os narradores co poder do que carecen os xornalistas: o de converteren a intrahistoria en historia fabulada, que explica os porqués de triunfos e desastres.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 07/09/2000]