Favaloro (A voapluma, Diario de Ferrol, 02/08/2000)

Coma unha labazada, sorpréndeme a nova: René Favaloro, o grande cirurxián do corazón, morreu.
Morreu porque quixo, atacando o seu propio corazón cunha pistola. Apertou o gatillo e o chumbo quente de pólvora furou ese órgano polo que el tanto traballara.
Un símbolo: non se quixo suicidar atacando o cerebro senón o corazón. Tiña setenta e sete anos e muller nova. Pero a fundación médica que fixo ser a Arxentina país entre os primeiros na cardioloxía íalle mal.
“Mal como todo”, que me dixeran nunha tarde invernal de Buenos Aires retratada a voapluma nesta columna. Foi andado xuño e falaban comigo Xosé Manuel Castelao e Carlos Penelas.
Curiosamente —que a vida é algo por veces incrible—, acompañei o Penelas ata a propia Fundación Favaloro, na que traballa como responsable de relacións públicas.
Quen lembre algo da columniña do 17 de xuño saberá que Carlos e eu falamos de retorno a Galicia, de pistolas e dos seus prezos, e do que gaña un cirurxián torácico na Arxentina.
Carlos Penelas, poeta, fillo de xentes dun Betanzos que el quere recuperar, puña cara de que as cousas “son como son”; e suxería os coidados de imaxe que demanda unha figura de prestixio mundial coma o seu patrón.
Pero insistía no retorno a esta Galicia abundante, con hospitais onde se fan prodixios.
E fíxome unha confidencia, que como tal tomei e non escribín: a fundación non tiña para pagar os soldos dos empregados.
Velaí o desenlace. Din que Favaloro debeu ficar nos Estados Unidos. Pero volveu, e o patriotismo rebentoulle o corazón.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 02/08/2000]

Aparición (A voapluma, Diario de Ferrol, 16/07/2000)

Buenos Aires, xuño pasado, entrando no inverno austral. Preguntei por un amigo, Adolfo Lozano. Dixéronme que estaba en España. Quedei con pena de que, cando el volvese á Arxentina, eu xa estivese na Coruña.
Pasado un mes, estou en Barcelona, no verano mediterráneo, encerrado nun centro tecnolóxico, oíndo nove horas seguidas de discusións en inglés e catalán.
Hoxe acabei moi canso, confuso polo cambio de idiomas, e decidín dar unha volta por onde van os que se deixan levar: desde a Praza de Cataluña ramblas abaixo.
Na praza vin caer a noite ollando grupos de inmigrantes da China, das Filipinas, de Paquistán, Marrocos, Senegal…. Falaban entre paquetóns envoltos en plástico branco, onde quizais garden as súas pertenzas.
Se cadra algo pampo polo choio e abraiado polo espectáculo dos que foxen da miseria, non entendín a imaxe que captaban os meus ollos: no medio do rebumbio, Adolfo Lozano sorría para min…
Non o dabamos crido. Logo da aperta acompañamos o río dos paseantes cara ao mar. Adolfo insistía en que hai “trasgos galegos”, e contou o que lle acababa de pasar nas terras da súa mai.
Ía el por Taramundi ao volante dun coche e, xusto ao parar, un velliño preguntoulle se era arxentino, e de que familia viña sendo.
Ao responder que era “do Xastre de Cereixido”, o ancián pediulle que saíse a apertalo porque eran parentes de bautismo.
Segundo saía Adolfo para facelo, o señoriño, emocionado, roído polas lembranzas, exclamou:
“¡Cuspido polo teu avó!”
Foi a primeira vez en pouco tempo que Adolfo facía de aparición.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 16/07/2000]

Blanco Amor (A voapluma, 15/01/2000)

O ano 2000 é o de Castelao na cultural parroquia inmediata; e sería tamén o de Eça de Queiroz se o Eixo Atlántico non fose unha linda entelequia. Pero tamén é o ano de Murguía… Moito ano.
Non vai ser, sen embargo, o de Blanco Amor. E, con todo, sempre é tempo de pensar no Eduardo, desta volta eclipsado por figuras sobranceiras e doutrinarias.
Eduardo é vixente. Un recente inquérito sobre a novela galega do século deu como resultado sen dúbidas A esmorga. Os homes vanse, coas súas miserias (e as de Blanco Amor non foron poucas) mais as súas obras quedan. As obras de certos humanos fican absorbidas pola masa do pobo ao que pertenceron, integradas nel -se non pasan a formar parte da Humanidade toda.
Blanco Amor escribiu en Buenos Aires a novela galega do século, relato que pasaría a ser da xente case como os contos de lareira. E iso é unha síntese da Historia de Galicia: emigración e consciencia de patria abandonada; creación filla da saudade; exercicio do idioma a favor de quen o inventou.
Non demorará o concello de Oleiros en convocar o concurso que leva o nome de Eduardo Blanco Amor, homenaxe anual dun grupo de concellos galegos.
Pero aínda fica por facer a grande homenaxe ao seu xenio: aquela na que participe Buenos Aires.
Sendo tempo de Castelao, con máis razón, que ninguén esqueza o París do Prata e o narrador que alá inventou unha fórmula maxistral de galego en prosa.
Convídese logo o concello -a intendencia- de Buenos Aires a participar nas honras literarias e municipais ao inmortal ourensán.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 15/01/2000]

Don Pradita (A voapluma, 10/01/2000)

De súpeto, Castelao. Xa se manifestaron coñecidos detentadores das esencias patrias vindicando desde Galiza o nome de Hespaña. Xa falou o sabedor de todas as intrahistorias, o que non quere entregar Galicia a un Portugal que foi parte de Hespanha (como escribían os súbditos portugueses dos Austrias).
Xa todo en marcha, no hospital do Centro Galego de Buenos Aires mesmo terán preparada peregrinaxe ao cuarto sinxelo en que pasou á inmortalidade o grande debuxante, pintor, orador, pensador e intento de político…
Esperemos que algún dos que saben todo non esqueza a Rodolfo Prada.
Don Rodolfo era o tío de dous homes importantes da construcción en Hespaña/Hespanha: Rodolfo e Emilio Lamas Prada. Emilio facilitou ao tío un dos seus encontros na Galicia/Galiza da clandestinidade cultural de fins dos 60.
De aí xurdiu unha relación que había fructificar en Buenos Aires, cando nas casas da galeguidade aínda se mantiña a bandeira tricolor da república que, federalizada, demandan os das luzes. España era de novo monarquía, con uniformes de respaldo, e os vellos resistentes non se atrevían a vir. Nos seus rostros persistían sombras de paseos na amañecida.
Pero don Rodolfo era a alegría porteña, o desenfado, a palabra clara. Por ser pequeniño, os camareiros do Centro Ourensán chamábanlle don Pradita; pero, tamén, mi general.
El sabía todo de Castelao, mesmo o que lle custaba mantelo. E nos seus ollos claros, de negociante metido a axente secreto, nunca houbo reclamación.
Da súa xenerosidade cumpría falar.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 10/01/2000]

Arbolitos porteños

A calor esmaga. Benvida a chuvia na banda sur do Río da Prata. Coma os bechos que saen da cova co trebón, polas rúas do Microcentro de Buenos Aires xorden vendedores coa cantilena ocasional de «Paraguas, paraguas». Mais non son os únicos a pregoaren algo. Con chuvia e sen ela, outros moitos, alcumados de «arbolitos», repiten mensaxe aos viandantes: «Cambio, cambio». Por se alguén aínda non comprendeu a oferta, van máis lonxe, precisan: «Dólar, euro, real». Hai numerosos cambiadores a falar portugués, que axiña enganchan brasileiros dispostos a compraren nas tendas chic do París do Prata.

O dramático da Arxentina é que ao tempo funcionen bancos, casas de cambio, «cuevas» con vixiante á porta e uns «arbolitos» como mostra de «flora» humana, desde a rapaza sexy ao vello disfrazado de fan de club de fútbol; e que convivan varios tipos de cambio, desde o oficial, mínimo (hoxe un euro a 10,3 pesos), ao «arbóreo», máximo (un euro a 14,7 pesos).

O Goberno da señora Fernández convida a investir no país, a traerlle dólares, pesos e reais; mais ¿a que valor? Porque do ficticio ao real, o investidor pode perder no troco un 40 %. En fin: a chuvia limpou as beirarrúas sempre sucias da grande capital mais seica non refresca a mente da dama que, cun nocello roto, se recluíu na Quinta de Olivos.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 30/12/2014]