Estradiñas (A voapluma, Diario de Ferrol, 24/09/2000)

Da Coruña a Ourense e volta —volta ao pasado, a unha España con ilusións cativas, con ministros e estradas ao xeito da cativeza desarrollista.
A partir de Santiago, seguindo esa ruta, a estrada é un retorno aos tempos de Silva Muñoz (¿non se chamaba así o suxeito?), a pasos polo medio da vila —ás veces con semáforos, ás veces sen eles— e lentitudes paisanas, vacas, tractores, carrocetas.
Bandeira, Silleda, Lalín, Dozón… son nomes da penuria, das curvas, do asfalto mal coidado, dos perigos maiores —entre eles, o conductor nervioso que se empeña en adiantar e crea o accidente; ou o vello que salta sinais de “Stop” e liña continua e desgracia a quen anda correctamente.
Alto do San Martiño, no ermo, de moito coidado no inverno; a baixada despois, O Reino que fai imaxinar a Gloria con sarcasmo, Cazarrancas —¡que nome, señores!— e as continuas limitacións a 50 quilómetros por hora, velocidade franquista (nese traxecto hai dezaseis treitos limitados a 50 segundo Rafael Valcárcel, ourensán que fai empresa en Arteixo).
Exasperado, o visitante coruñés decide tomar outro camiño de volta, e faino por Chantada e Lugo imaxinando mellor estrada e un bo anaco de autovía.
Mais choca co martirio dun camiño antigo, asfaltado daquela maneira, cun anaco de pista eternamente inacabable en Taboada; e máis vilas que atravesar, salvo Chantada.
Valcárcel di que, na súa desesperación, fai Coruña-Ourense por Vigo, procurando a modernidade segura da fita de asfalto atlántica…
Non é de estrañar que a Galicia interior sexa un deserto.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 24/09/2000]

Aínda (A voapluma, 06/01/2000)

“Aínda” nos tempos de gramática vella (agora seica todo é diferente) era adverbio de tempo: no código de pensamento xeral, indicación a cerca do que non findou.
Hai ditos definitorios que comezan coa tal palabra. Por exemplo, “Aínda Deus non é vello” —a suxerir que fica moito por ver nesta vidiña…
Era día glorioso de inverno. Entre Lugo e Chantada brillaban os lameiros e contra o horizonte fulxía o brancor da neve nos cumes da Galicia profunda.
No corazón do Impaís recibía amigos un galego de corazón aberto que manda no corazón de Europa. Xosé Manuel Silva convidaba a xantar, e a falar.
Homes que saben de sucalcos e viñas, entre grolos de mencía explicaron o que importa: a Galicia interior é un tesouro, que cómpre vender con xeito.
Vendelo ás vistas dos visitantes, e aos seus sentidos alimentarios, pero non aos seus petos e os seus caprichos. Galicia para os galegos, os primeiros a gozala, dispostos a compartiren gozo cos que veñan de turismo.
Os que andan camiños tamén gustan de coñecer xentes, queren aprender de paisaxes humanizadas. Os desertos son ásperos…
Galicia —din os chantadinos— aínda ten poboación dabondo como para evitar a desertización do seu interior. Aínda ten recursos humanos para cultivar primores e delicadezas das que deixan bo diñeiro.
Aínda pode dedicarse á horticultura, á floricultura, á silvicultura, á apicultura… en canto se estenden as redes de servicios polo rural: estradas, esgotos, enerxía, telecomunicacións…
Aínda pode procurar mil primaveras máis.
Aínda.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 06/01/2000]

Remolacha e presidentes (Caderno de viaxe, 16/02/2003)

Viaxe a un exótico país, imaxinado entre as rochas de Belesar que a chuvia difumina, á Galicia profunda coma as gorxas en que Miño e Sil se xuntan.
En terras chantadinas fálase de Europa, dos productos das súas uvas. E das súas remolachas.
Remolachas, si. Un funcionario da Unión metido a político di que o azucre é necesario para manter a gradación do viño, en Francia menos e na Alemaña máis.
Entre grolos de café un asistente á sobremesa de viaxeiros na propia terra conta o que lle aconteceu nun restaurante de Dormundt:
Probou o viño alemán ofrecido polo sommelier enmedallado, e cualificouno de “cacholeiro” para un colega galego.
A cualificación asustou o xefe da adega, quen preguntou pola procedencia dos clientes. Ao sabela comentou: “Isto non é para españois” e mandou cambiar a oferta inicial por un Bordeos “seguro”.
Acertado cambio, apoian outros galegos vidos de Bruxelas a Belesar; porque o azucre chama pola aspirina. Non hai coma os viños da Península Ibérica. Nunca se lles bota azucre porque non fai falta. Pero alén dos Perineos fanse distincións de “con” e “sen”. Na Alemaña, para evitar dores de cabeza cómpre procurar o “Qualitätswein mit Prädikat”.
Logo de traducido xermánico espanto a parola entra en significados, babelízase en cinco idiomas. E cando volve ao galego xa ficou claro que o francés é a lingua dos corredores do poder na capital da Unión; e o inglés, a das mesas de discusión.
Por iso -manteñen no corazón de Galicia os funcionarios bruxelenses- o Aznar non ten sitio alá, “porque non fala de nada”; aínda que tentou a lingua de Hitler en calquera acto europeo e a xente morría de riso: o floco de cabelo negro, o bigote, o ton agudo da voz…
Desde que hai Unión -conclúen- os presidentes de cada país debían ser elixidos imaxinándoos a presidila por quenda; ou, no futuro, como candidatos á presidencia estable.
E ollo, que, se en Roma os papas sempre son italianos, en Bruxelas os presidentes poden ser sempre belgas.

[La Voz de Galicia, Caderno de viaxe, 16/02/2003]

O Niágara de Belesar (Caderno de viaxe, 02/02/2003)

Inverno duro, granxas de vacas aterecidas. Chove, ameaza neve, e, cando o sol dá furado as nubes, refulxe a Galicia lucense, país agónico que encheu de apelidos Lisboa, Sevilla, Madrid, Barcelona e Buenos Aires.
A viaxe é a Chantada, corazón do Impaís; os viaxeiros son ben lidos e a conversa segue sobre a tese dun antropólogo que nega a presencia de xente da Arabia na España musulmana. Musulmáns houbo —di el— pero africanos.
Daquela, ¿por que tantos autores de Historia falan de incursións “árabes” en Coimbra ou Compostela? ¿De que caste era Almanzor o destemido? ¿A quen temían san Pedro de Mezonzo e Cresconio?
A mouros, mestizos e conversos ao Islam. Pero de árabes, nada. Só a lingua, aínda que os soldados que arrastraron o alfanxe ata as selvas do Sil tal vez soubesen falar “ladino”.
Quizais sexa máis doado converterse e desconverterse que mudar de fala: un viaxeiro mostra unha foto da revista TIME; nela, unha pancarta en Londres a pregoar que “O futuro da Gran Bretaña é musulmán”.
E se cadra, o da Galicia que se baleirou de xente…
Inverno cruel. Chantada, vila no medio do nada. A Ribeira. Traballo secular para facer sitio ás vides entre fragas. Socalcos. Casiñas no precipicio. Muros, pedra labrada fronte a rochas bravas que provocan fervenzas.
Melenas de auga e un nome que lembra o pasado imposible, submerso: “Pesqueira”, a que habería antes de ser feito o encoro de Belesar. Canto afogou a cobiza enerxética. Cánto se sacrificou polo progreso. Cánta xente tivo que emigrar.
Ceo toldado e auganeve. Nun punto das mil curvas paga a pena pararse e aturar frío para contemplar o aliviadoiro da auga que non pode conter a barraxe. Fuga curva e vaporosa, ten o seu de Niágara mínimo, artificial. Non é nada de Iguazú no esplendor dos trópicos. Pero fai pensar nas forzas terribles que moven turbinas ou arrasan cidades…
Tras do furor branco, o remanso azul. Augas calmas do encoro. E un restaurante-refuxio onde se van catar viños novos.

[La Voz de Galicia, Caderno de viaxe, 02/02/2003]