A folga (A voapluma, Diario de Ferrol, 29/09/2000)

A folga dos transportes de viaxeiros por estrada está a dexenerar. Ninguén que se mova en parámetros desta volta de século entenderá moi ben actos vandálicos durante a demostración de dereitos do traballador que supón un paro organizado.
Pero vidros rotos con bolas de rolamento, contundencias de aceiro, levan a empresarios e conductores en servicios mínimos a miraren polo que importa: a vida.
Os efectos da irregularidade comezan a espallarse como mancha de óleo, pertinaz, visgosa. Nada máis impopular cá falta dun transporte colectivo, e os señores folguistas haberían ter en conta que, sendo todos sociedade, uns membros dela se poden pór en contra doutros.
Sirva como exemplo o que segue:
Nunha cafetería de Ferrol falan varios homes con xeito de andaren nos negocios. A folga dos buses aparece na rexouba e, de inmediato, algún dos partícipes lembra a rotura da ponte das Pías, e o bo servicio que deu a RENFE daquela.
-Sacaron os trens porque seica quedaban sen choio os do Ideal -asevera un-. Que país: agora, nin tren nin bus.
-Imos á ruína sen ferrocarril -acrecenta outro-. Sen alternativa a Arriva estamos nas mans duns folguistas.
-Vai haber que lle botar unha novena á virxe de Chamorro para que nos devolvan o tren -suxire un terceiro.
-Seica os cascarilleiros xa lle andan a rezar á súa patroa -brinca o cuarto na rolda.
Silencio. Corre bo viño, mencía de Monterrei. Hai cordialidade de amigos a ocultar enfado contra o mal trato da RENFE e a indefensión dos usuarios dun servicio universal…
En fin: avisados quedan.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 29/09/2000]

Reencontro (A voapluma, Diario de Ferrol, 05/06/2000)

Non hai moito repetín o gozo de xantar cun amigo ao que non lle teño que explicar as miñas orixes, porque nelas está el: xuntos paseamos polos pagos saudosos da recordación.
Falo de Luís Carracedo Doce, quen —a se ver polo que— este día deu en situarnos no primeiro curso do bacharelato, e centrar a atención en dous personaxes dos que, se cadra, eu nunca máis tivera acordo.
Dous nomes e dúas figuras, das que, de súpeto, quixera saber, estean ou non no mundo dos vivos:
Unha delas era un rapaz saliente entre os compañeiros. Alto e rubicundo, louro e de ollo claro, con nome que podía explicar as guerras dos nosos maiores: Herbert Reimann Gallego.
Probablemente fose fillo dun dos moitos alemáns que preferiron ficar na España de El Invicto Caudillo cando o seu Führer comprendeu que non habería bunker capaz de protexelo da furia soviética nin do frío xuízo democrático.
Se cadra, o Herbert marchou para a Alemaña nos tempos en que todos os galegos saían para alá.
O outro actor do noso escenario infantil é don Ignacio Ferrando, militar con bigote mínimo, raia falanxista trazada a golpe de maquiniña. Daba aulas de Xeografía, vestido de paisano, e deixaba unha impresión de hixiene de barbería co seu cabelo lustroso e un cheiro a colonia refrescante, de agradecer en tempos de xabón feito na casa con borras de aceite e sosa cáustica.
Foron anos de grande miseria; pero luminosos e felices. Había neles un aire de misterios a desvelar polos personaxes que nos marcaron.
Oxalá reencontremos esas criaturas no Xuízo Final.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 05/06/2000]

Modestia (A voapluma, Diario de Ferrol, 10/05/2000)

Coñecín o Pepe Ponte Far hai ben anos. Debeumo presentar Fernando Álvarez Bouza. Tiña referencias del e facíame gracia o seu nome, porque me lembraba o dun compañeiro catalán, tres veces monosilábico: Pep Sant Pont.
Desde os primeiros encontros -se cadra no parador de Ferrol- vin no Ponte Far unha boa maneira de ser que o facía atractivo. E axiña vin, tamén, que era home de moito saber a cerca da vida e obra de don Gonzalo Torrente.
Xa eran dous os técnicos en asuntos literarios que puxeran ollos e oídos no andar pousón, retranqueiro e silencioso de don Gonzalo: el e o Anxo Basanta.
Pero Basanta estaba alá -na súa torre de marfil crítica e madrileña, querendo axudar galegos- e Ponte Far aquí -nas dificultades da breña cultural e económica que cumpría limpar para levar adiante a Fundación Torrente Ballester segundo as primeiras ideas.
A cousa non foi doada, tivo longa navegación, con algúns momentos brillantes, inesquecibles, tras dos que se adiviñaba a man do Pepe Ponte; e acabou sen poder arribar ao porto de orixe: Ferrol.
Ben que don Gonzalo xaza en restos de corpo no cemiterio de Serantes, mais o producto do seu espírito foi atopar lugar en Santiago…
Hai pouco tempo premiouse un traballo de Ponte sobre don Gonzalo na Pontevedra que moito quixo, e, tras da nova, correu logo o silencio.
Niso ficaron unidos o fabulador e o historiador literario: os seus tránsitos vitais están lonxe do que manda nestes tempos, o show.
Agora só falta o cronista que mostre o que se oculta baixo tanta modestia.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 10/05/2000]

Entrevista en Laduda.net: “A insinuación de que van intervir o Centro Pen de Galicia logo que pase o congreso de Ourense paréceme algo moi pouco serio”

Esta foi a entrevista publicada nesta mesma semana en Laduda.net. Agradecido a Juan Oliver pola súa atención!

***

JUAN OLIVER / Xavier Alcalá (Miguelturra, 1947) entra rápido na conversa: “Só o Antonio Gala me supera na arte de nacer nun sitio raro. El naceu en Brazatortas aínda que diga que é de Córdoba. Miguelturra e Brazatortas son vilas de Ciudad Real. Eu non digo que son de Ferrol senón, como don Gonzalo Torrente, que ‘Ferrol me fecit‘. Din que un é de onde fixo o bacharelato. Eu aprendín a ler e a facer contas na Preparatoria (para o Ingreso no Bacharelato) do Instituto Concepción Arenal de Ferrol.

– O instituto de A nosa cinza.

– Exactamente. Debe ser o instituto máis famoso de Galicia; e máis famoso que vai ser porque o Manel Cráneo o anda a retratar con precisión na súa versión en banda deseñada da novela.

Portada A Nosa Cinza 1980 – ¿Cantos exemplares pode levar vendido A nosa cinza?

– Seica 70.000 legais, segundo as contas dos dereitos de autor… Despois están seica outros 20.000 ou 30.000 da edición pirata que ao parecer fixo un tal Estévez co material de impresión que lle deu un inesquecible caradura de nome Seixas. Ata que os comerciais de Galaxia detectaron a operación e o Carlos Casares, que era pequeno pero afouto, se lles presentou aos piratas dicindo que el tiña os dereitos legais e que, á seguinte visita, ía achegarse “cos do tricorne”.

– Xa sei que lle cabrea que se diga que, se mañá morre, a xente diría que é “o de A nosa cinza e Teño saudade”. Pero todos tivemos que ler a novela e todos pensamos nun amor calquera recordando esa canción… ¿Non hai unha certa escravitude na popularidade?

– Haina, carallo, haina… En abril estaba eu na Feira do Libro de Buenos Aires e chamáronme da TVG para que entrase en directo no Luar porque unha tuna ía cantar Teño saudade. A xente aplaudía tola, e coreaba. Tamén estiven hai pouco a oír a María do Ceo cantando nun auditorio grande Teño saudade e saín abraiado de como a xente a coreaba.

– ¿Vostede tamén é poeta, logo?

– Non. Eu son un tipo que imita ben os poetas. Xa mo dixo Ramón Piñeiro hai moito, cando me devolveu o orixinal dun poemario insinuando que me dedicase á prosa.

– ¿E non estará resentido contra os poetas por iso?

– Nin moito menos: eu gozo coa poesía. A intensidade suxestiva dun poema non a alcanza nunca a prosa. Hai versos que parecen a delta de Dirac, unha función que alcanza máximo infinito. Iso ocorre cando o poeta acerta coa palabra… O que pasa é que hai moito perralleiro que se di poeta, e, como me dixo unha vez, pouco antes de morrer, o Uxío Novoneira, “só é poeta aquel que escribe do que lle sobra”.

– Pero seica anda agora a teimar contra un poeta que se di moi internacional.

– Insinuación cabrona, pero non vou deixar de entrar a ela…

Prodúcese unha interrupción. O entrevistado atende o whatsapp e o teléfono fixo. Estamos no seu escritorio da Universidade de A Coruña, no campus de Elviña, nun alto con café e sen tabaco, aínda que Alcalá xa o dixo: “Paro un pouco e falamos, que en todo traballo se fuma”.

Fala con alguén en portugués, con corrección de locutor da RTP. A conversa xira sobre un proxecto de transmisión de coñecemento na eurorrexión Galicia-Norte de Portugal. Bruxelas é palabra repetida. Outra expresión que se repite é Blue Growth, o Crecemento Azul do programa de Investigación H2020 da Unión Europea.

“Hai que mover o cu alá –volve á conversa–. Dá gusto tratar cos portugueses, non cos pailáns dos españois. Os portugueses falan inglés e francés coma auga, coa súa fonética horrenda pero falan… Non coma o pailán do Mariano [Rajoy], que leva sempre alguén a botarlle o alento na caluga cando se pasea por Bruxelas… Ben, pero falando de pailáns, ou máis precisamente de pailáns poetastros, eu non ando a putear ningún poeta. Coido que te referías ao do Centro Pen de Galicia, ¿non?

Escena-inicial-A-Nosa-Cinza-en-banda-deseñada-BocetoA iso mesmo. Anda por aí a especie de que quere cargar o seu presidente, poeta.

– Nego a maior. E non admito emisarios con ameazas nin rogos. Non é unha cuestión de persoas senón de diñeiro.

– ¿Como? ¿Como?

– O que escoita: diñeiro. Diñeiro público. Mira. o Centro Pen de Galicia é coma a Irreal Academia do Impaís.

– ¿A que?

– A Academia das Tabernas… Ou sexa, a Academia da Rúa das Tabernas, chamada polas vacas sagradas Real Academia Galega, presidida polo incoherente profesor Alonso Montero, que se debería apelidar Afonso Monteiro: se a tal Irreal Academia edita a listaxe dos apelidos galegos correctamente escritos, o seu presidente non debería seguir escribíndoos pola vella… Pero iamos a outra cousa: o Centro Pen e a Academia son clubs de pouca xente. Non se poden comparar por tamaño nin por actividade á Asociación de Escritores en Lingua Galega. Por iso non se entende que o Centro Pen reciba da Xunta de Galicia 21.000 euros ao ano e que o manexe de maneira alegre un señor con axuda do seu compañeiro sentimental, a quen nomeou director. Se o caso fose de parella entre home e muller, seguro que a cousa xa andaba polos xornais.

– A ver, ¿de que se queixa? ¿Do uso dos cartos públicos ou das relacións das persoas?

– Das dúas cousas, que carallo: como din os propios membros do Pen Club International, un Pen Club débese caracterizar pola súa independencia e, insisto, é o que eles me din, aquí en Galicia hai un Centro Pen que non cobra cota de pertenza, que depende totalmente do Goberno e que está gobernado pola mesma persoa desde hai 21 anos. Para máis tolería, esa persoa coloca na administración do centro o seu compañeiro sentimental… ¡Hostias!

– Pero hai pouco houbo eleccións no Centro Pen

– Que foron unha trapallada, e iso é público. Fale se quere co presidente da Asociación de Escritores en Língua Galega, o Cesáreo Sánchez, que é membro do Centro Pen e seguiu de preto as vicisitudes desas eleccións, e que representa o colectivo agraviado da asociación, que recibe menos subvencións da Xunta que o Centro Pen. Fala coa Helena Villar, que se foi de secretaria do Centro Pen porque non vía xeito nin maneira de que o club funcionase regularmente. Ou pregúntalles ao Suso de Toro, á Fina Casalderrey ou ao Xesús Fraga como lles quedou a cara cando se viron eleitos nunha directiva na que non entraran por vontade propia… Xa queda menos.

– ¿Para que?

– Menos para que fagamos a lista dos membros verdadeiros do Centro Pen Galicia, reunamos asemblea e determinemos se a actual directiva é unha impostura. Vostede repare no detalle de que o Centro Pen Galicia non ten listaxe pública de membros. A nosa idea é que desde a actual directiva se foi dicindo a moita xente: “Ti es membro do club”. E iso é mentira porque, como en todos os clubs, os membros entran porque son presentados e despois aceptados… Ou non. A nosa idea é que o secretario e o presidente actuais non se atreven a aclarar este punto. Eu teño en marcha un proceso que levará, se nada se torce, á asemblea e, se fixer falta, aos tribunais. No entanto, vanme mandando emisarios.

– Emisarios, ¿para que?

– Un díxome: “Non che beneficia nada o que estás facendo”, e tamén “non lle rompas o xoguete a ese home, que é un poeta moi sensible”… O que máis me amolou foi que se me dixese algo en Buenos Aires cunha frase crioula: “Desensillá y esperá a que aclare”. Segundo entendín, Londres, é dicir, o Pen Club Internacional, anda moi preocupado co congreso que quere realizar en Ourense, que xa o anda anunciando para o 26 de setembro. Máis ou menos viñéronme solicitar que parase coa esixencia de coñecer a listaxe de membros do Centro Pen Galicia, a legalidade da elección da última directiva e demais, porque teñen medo de que un escándalo dane o congreso.

– Iso é certo: se se arma un escándalo, ese congreso sae danado, e sería unha pena que non se aproveitase para dar visión de Galicia no mundo, e de promocionar a Atenas do Miño… ¿Non sería mellor que lle sacase a sela ao cabalo e esperase a que pase o congreso de Ourense?

Unha nova interrupción telefónica. Agora o idioma de conversa é o inglés. O tema, o lobbying oficial en Bruxelas.

– “Perdoa”. O entrevistado retoma o fío. “Esta é a representante das universidades da Estonia en Bruxelas. O de sempre: se non fan unha matriz de excelencias e intereses a partillar coa nosa matriz… Boa xente, estes bálticos. Non sei como hai pobos que puideron sobrevivir a barbaries coma a dos rusos… Volvendo ao noso: o do congreso do Pen Internacional en Ourense. Non só non me opoño a que se realice senón que o apoio, como apoiei o congreso do 93. Claro que non é o mesmo verse acompañado por don Manuel Fraga (que chamou ao Fidel para que nos viñese o Gabo) que verse en compañía dun “varón provincial” que apenas fala castelán e galego… Son cousas diferentes, unha é que os socios verdadeiros do Centro Pen de Galicia esixamos que se nos aclare se a directiva actual é legal e cal é a lista verdadeira de socios, e outra que nos vaiamos opor a que veña para Galicia o Congreso internacional do Pen.

– Ben, clarificado.

– Clarificadísimo: xa llelo dixen, e llelo escribín, aos de Londres. Xa o falei á fartura cos de Buenos Aires. A insinuación de que van intervir o Centro Pen de Galicia logo que pase o congreso paréceme algo moi pouco serio…

– Ben, ¿en que anda? Refírome ás cousas literarias, non ao choio, que xa escoito…

Portada Tertúlia Revisitada Xavier Alcalá– Vou publicar Tertúlia revisitada en formato de papel, que en formato dixital xa a publiquei.

– ¿Editorial?

– Galaxia non. Non debo: son conselleiro da editorial e nesa novela ataco con dureza a quen foi presidente da editorial.

– ¿Piñeiro?

– Non, Dónega: incrible o que fixo aquel home, e como caeu na trampa: falar de “A novela do Alcalá” cando non se abrira a plica daquel premio Blanco Amor… Moito mal lle fixo aquel home maior a un rapaz coma min, cheo de ilusión. Por veces dinme que son vingativo, pero non é así: a xustiza debe ser feito e Tertúlia foi un éxito de vendas porque desvelaba as trapalladas do establishment literario galego… Pasaron trinta anos e todo segue igual: velaí a trapallada do Centro Pen. Velaí a Irreal Academia, encargada pola Xunta de velar polo galego e sumida na inacción salvo para facilitar discursos “marxistas” ao Afonso Monteiro.

– ¿Algo máis?

– Algo, si: calquera día ordeno, publico e novelo a correspondencia de tres rapaces amigos nos anos 60 e 70. Pero desta volta non me vou cortar, como cando publiquei, sen novelar, parte da miña correspondencia con Rodrigues Lapa, Piñeiro e Guerra da Cal.

– ¿Tomamos logo ese café?

– Tomamos, tomamos…

Irmáns cochos (A voapluma, Diario de Ferrol, 29/03/2000)

A asociación de veciños Adiante de Igrexafeita convidoume a botar un discursiño deses chamados pregóns que sempre se lles conceden aos supostos escritores, supostamente xogadores coas palabras con intención de suxerir.
A ocasión era a festa de exaltación da chanfaina e alá fun logo de informarme de que se trataba o negocio. Foi día de primavera agrisallada, con nubes a facer toucas nos montes altos e vistas de xeradores eólicos en paro, quizais por falta de vento.
Dixen os meus dicires desde un palco, sempre coa idea de que a xente se xunte e lle cante ao mundo en que consisten as súas distincións diante das outras tribos; loei o nacional-localismo, do que cada día estou máis convencido, e baixei da tarima para deixar paso á degustación dos productos do cocho.
Os da asociación tiveron o bo gusto de me agasallaren cun porco, de finísima porcelana do Castro, e anunciaron que logo se ía sortear un exemplar de suído, algo pinto, a manchas brancas e negras, do que ben se podería facer solemne chanfaina.
Lendo os panfletiños explicatorios que repartían os de Adiante, vin a claridade con que se indica o xeito de sangrar o marrán, para recoller sen perdas o fluxo da vida que o seu corazón impulsa.
Con sangue de cocho fanse chanfainas e morcillas, e filloas, e canto se imaxine en procura de substancias fundamentais.
Polo momento aí acaba a historia, pero non esquezamos o de “se queres ver o teu corpo, esfola un porco”.
Se a ciencia segue a adiantar, haberá transplantes e transfusións de todo o que hoxe comemos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 29/03/2000]

Cadáveres (A voapluma, 06/03/2000)

Quizais a nova triste e as súas tristes referencias fosen perdendo o valor da actualidade, pero non deixan de premer no meu maxín.
O sol brillaba na ría calma de Ferrol mentres eu compartía na cantina do CIS guiso de lentellas e costeletas de año cun amigo querido, compañeiro desde a infancia, mariño de profesión con todos os mares do mundo ás costas. Viamos os buques nos peiraos e, falando de seguridade e calidade, acabamos en afundimentos e rescates.
Lonxe de nós, no Mediterráneo que acubilla infinitos restos de naufraxios, navíos sofisticados tentaban detectar a posición dos restos dun barco abordado por outro maior.
Máis lonxe aínda, onde estivera un porto de auxilio na carreira portuguesa á India, en Mozambique, os ceos inclementes facían encher as bacías dos ríos e asulagar as poboacións.
Meu amigo dixo que se pode rescatar cadáveres a profundidades de case cincocentos metros, pero que, logo de pasados uns días, non hai xeito de identificalos. E lembrou un caso nos países escandinavos.
Nese naufraxio, con centos de persoas mortas, tomouse a máis digna decisión: cementar o casco afundido: facer del unha grande tumba colectiva. Con todo, un casco só xa é cadaleito dabondo…
Desque a Humanidade deu en andar sobre as ondas, os mares foron desfacedoiro de cadáveres. Só agora é que a técnica permite falar de rescates -cun gasto inxustificable, sobre todo cando hai vivos a sufrir como en Mozambique.
Todo é relativo; pero, entre mortos sen remedio e vivos necesitados, tal vez non caiban relatividades.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 06/03/2000]

Neda (A voapluma, 22/12/1999)

Neda é concello principal, cargado de historia, o primeiro da ría que comezou a chamarse de Ferrol cando Ferrol deixou de ser unha aldea —ou dúas—. Neda é o lugar dos Esquío, que tiñan brasón deliciosamente naïf, con dous esquíos a ergueren a cauda arrimadiños a unha árbore. No concello hai tradición de pan porque xa a houbo de galleta mariña…
Convócame o Manolo Pérez Grueiro e alá imos presentar a revista De Neda, anuario cultural do concello. Vai frío no salón da Casa da Cultura e Xoán García dime que releu Alén da desventura. Gracias.
Pita, o alcalde, preside. Falo do fenómeno en que andamos: a cultura é cada día máis do inmediato fronte á globalización. Convido a seguir neste traballo dos documentos locais, reclamo o nacional-localismo para todos, suxiro que o producto de estudiar os cruceiros de Neda, as augas da ría, a música galeguista do padre Méndez, e tanto máis, se proxecte a través da interrede global.
Coido que me entenderon estas xentes eclipsadas por Fene e Narón. Calo e escoito Zoar do Vento, grupo musical con instrumentistas, cantores e notable letrista.
Tocan ben. Contan cunha voz de muller das que non se dan esquecido. Cómprelles facer unha boa gravación, en soporte dixital de orixe. Impresionan as letras dunha balada de amor, a de San Valentín; e dunha cantiga aparentemente popular, a das panadeiras.
Preguntando, todo se sabe: son versos do Xoán García…
Na xornada de Neda moito aprendemos —canto aprende quen non ten prexuízos de distinguir entre Ciencias e Letras.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 22/12/1999]