No solpor (A voapluma, Diario de Ferrol, 03/10/2000)

Os bos libros teñen algo en común co amor carnal: ao lelos, o lector, que é actor, ten a ansia de consumar o acto mentres teme que se lle acabe o pracer.
Tal acontece con Unha viaxe á procura do solpor: Do Tambre á fin da terra, número 2 da colección As Viaxes da editorial A Nosa Terra: tomo de capa dura e papel acartolinado, mostra a orixinalidade dunha infografía consistente en partir de boas fotos e, vía electrónica, retocalas ata facer das ilustracións acuarelas arremedadas.
As fotografías son un acerto de Maribel Longueira, muller do autor do texto, Francisco (Chisco) Fernández Naval. Do captado, un pé fai síntese perfecta: “A paisaxe é fermosa coma un engano”…
O Chisco, compañeiro de teima galeguista, de aventura literaria e de guía provincial, unha vez máis vén demostrar a importancia do xénero de viaxes e a calidade da súa prosa, adaptada a ese xénero.
Nas súas xornadas cara ao solpor, Fernández Naval enche o lector de referencias nas que domina a beleza, unha estética do que non se dá enlatado, ou copiado.
Da Prehistoria chea de sospeitas á actualidade cargada de poesía, con dereito a batallón fisterrán, camiñamos canda o escritor desde o Tambre ao promontorio que asustara os romanos, onde remata a Europa continental.
Alí, outra volta, ponse o sol tras da aceirada cortina curva do horizonte mariño.
Pero o lector sabe que non vai demorar o abrente dun novo libro de andanzas e visións: se cadra, o próximo do Chisco virá con paisaxes do Oriente europeo, con cheiros e sabores da Turquía.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 03/10/2000]

A noite branca, de Francisco Fernández Naval (A voo de tecla, 02/07/2013)

Expertos con ‘auctoritas’ sobre os sistemas literarios falan da súa ‘consolidación’, e consideran mostra dela o existiren obras volumosas de autores con traza de seguir a facelas. En Galicia, nomes coma Queipo, Riveiro Coello ou Fernández Naval confirman que sesenta anos de novela a progresar en tamaño non supuxeron vans esforzos. A noite branca, do último mencionado, danos idea de como encher páxinas con ‘economía de papel’ sobre un aspecto da historia do país que raramente se tocara: a loucura que arrastrou a tantos ‘voluntarios’ ata a fronte rusa. Nese texto Fernández Naval logra un encaixe de gran romance ao que non se lle descobren costuras, mesmo levando a narración desde un Ourense con guerra e fuxidos á Habana de todos, para enlazar co manto da neve rusa tinxida de sangue.
A noite branca é unha obra de arte que obriga á continuidade no tema. ¿Mais só por parte do autor ourensán acoruñesado? Na Coruña hai outro novelista con deberes pendentes ao respecto xa que o pai foi un capitán de estado maior na División Azul. Quizais fose o oficial máis lonxevo entre os que alá foran, e faleceu en bo uso da súa memoria.
Chamábase Alfredo Bermúdez de Castro, capitán Bermúdez para os homes que loitaron con el (e contra el pois hóuboos que se pasaron ao Exército Vermello). Culto, refinado e intelixente, trouxo unha visión da atrocidade que paga o traballo dun gran relato. O seu fillo Ignacio -?de probada capacidade literaria- débenos un novo capítulo das Epopeas Galegas polo Mundo.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 02/07/2013]