Brasil sorprendente

Brasil sempre sorprende, do Rio Grande do Sul ao Rio Grande do Norte, desde as pampas ao sertão. Brasil enteiro está hoxe nos medios de comunicación do mundo porque nel a corrupción é tan desmesurada coma as súas praderías, os seus desertos e as súas selvas. Un xuízo por corrupción fixo substituír a presidenta da República Federativa polo vicepresidente, que agora seica ninguén quere. Polas rúas de Natal repítense os letreiros: «Temer fora».

Na televisión hai canles que transmiten en directo as sesións parlamentarias. Nelas vese como se baten os representantes do pobo; acúsanse de abusos, de ilegalidade. Outras canles amosan protestas populares e confesións de políticos: sen axuda federal os estados non poden pagar os funcionarios; o Exército anda na rúa por temor a folgas da policía. Mais o país parece seguir funcionando: nos centros comerciais, enormes, rebole a xente; en calquera lugar faise música, báilase, bébese, estouran as gargalladas; as librerías teñen oferta de todo, a fartar. A universidade dá cursos especiais para rapaces superdotados que aínda andan no colexio, a cadaquén na materia que pida o seu talento. No entanto -¡oh, Brasil dos contrastes!-, cando cae a noite sobre a praia outros rapaces déitanse nun cartón a contar estrelas (e quizais a ulir vapores de cola).

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 15/01/2017.]

Entre Bruxelas e Londres

Bruxelas é moito menor ca Londres e o seu río é invisible (chámase Sena, coma o de París, e discorre soterrado) en canto o Támesis é famoso. Mais ambas cidades teñen algunhas semellanzas: as brétemas frías, as rúas do comercio e as prazas monumentais cheas de xente de feitíos raros, estranxeiros a feixes, turistas en grupos con cámaras e móbiles a facer selfies…

Fóra do físico, Bruxelas e Londres teñen outra semellanza: a segura aparición do termo brexit nas conversas. Todo o mundo fala nas dúas cidades, en calquera momento e lugar, de como vai saír o Reino Unido da Unión en que se metera sen ganas, e sempre a mallar co axuste de contas. Como antes se falaba do tempo, decote ruín nesas urbes poderosas, agora fálase da exit que -valla a redundancia- ten mala saída.

E hai un parecido máis de Bruxelas e Londres, capitais que se ollan con receo nesta fin de ano do 2016: os moitos galegos expatriados nelas. Son os emigrantes da xeración máis estudada do Impaís. Falando con eles do brexit e as súas consecuencias, logo xorde nas parolas a idea do retorno. Quixeran retornar, recompor vidas, traer para Galicia o que aprenderon… Nunha recepción na Embaixada de España en Londres fálase abertamente de crear un Partido Retornista con representación no Parlamento do Hórreo.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 13/12/2016.]

Verde castrista

Durante meses Juana Maseda estivo a contar a revolución cubana segundo ela e moitos outros a fixeran: desde a pequena burguesía urbana, farta do «indio» Batista. Un dos personaxes do drama, importante mais non imprescindible, era o Fidel Castro.

Contrastado o que ela contaba, con documentos e declaracións doutros sobreviventes á represión batistiana, redactouse unha novela que necesitaba título. Discutiuse. Juana, «Mariana» na novela, era partidaria de Verde olivo, como en Cuba chaman a cor do uniforme dos que fuxiran á Serra (e non loitaban nas rúas de Santiago ou da Habana, coma o Frank Pais ou ela propia). Mais o título tiña que servir para España, en galego e castelán, e o dos cubanos soa raro pois a árbore, «el olivo», é gris. Verde oliva, da froita, valía nos dous idiomas.

Esta discusión reviviu en Miami; levantouna Conte Agüero («hermano Luis» para Fidel «o traidor»). Home culto, voz da revolución pura, acabou aceptando o xénero do ton oliváceo. E a conversa rematou con sentenza: o relatado na novela era veraz; e moito personaxe, coma el, mantíñase vivo ata ver o tirano morto… Como pasara en España, onde todo quedara atado e ben atado polo defunto. Coa diferenza de que Cuba non se vería abocada á democracia por unha Unión Europea que a invitou a se integrar nela.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 29/11/2016.]

Pantalóns rachados

Capital europea con castelo sobranceiro e o Danubio a correr mansamente. Congreso de científicos co lema de Ciencia aberta (Open Science, que fica ben no idioma dos que non se dan ido da Unión). Dous congresistas maiores (avós ambos) vanse encontrar cunha dama moza (mai de pequenos). Os homes van vestidos de traxe e gravata, os pantalóns enteiros e ben pasados a ferro. A señora preséntase cun conxunto de chaqueta americana formal e pantalón rachado, polo que mostra atractivos anacos de perna.

Tras do encontro, para un consorcio de investigación, os vellotes comentan entre eles as rarezas da moda rachadora que lles alegrou o ollo. Despois, as negociacións do consorcio avanzan por correo electrónico ata que, de súpeto, as mensaxes entre os dous colegas varóns mudan de tema: seica a BBC descubriu o abuso de empresas turcas subcontratistas do téxtil. Utilizaban rapaciños sirios refuxiados para traballos que lles roían a saúde. Un deses choios infames era, precisamente, rachar pantalóns con ácidos que facían desprender fumes tóxicos.

E os negociadores retoman o fío do consorcio científico, logo de que un deles comentase como xa no século XXI segue a valer a letra dun tango do XX, Al mundo le falta un tornillo. Nela pídese «que venga un mecánico, p’a ver si lo puede arreglar».

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 15/11/2016.]

Reválidas “franquistas”

Para que a vida siga todo ten que mudar. Para que os pobos progresen o ensino debe estar en continua evolución, co obxectivo final de que as persoas sexan sabias, xuntando coñecemento e experiencia. Ficar nos métodos antigos de ensino non vale, pois eses métodos vense arrolados pola realidade do que se descobre e se inventa (non pode haber exemplo máis claro cá explosión da telemática no medio do sistema educativo).

Iso vén ao fío da rebelión de ensinantes e ensinados contra as reválidas. Seica estas non son o mellor para demostrar a sabedoría adquirida en aulas e laboratorios, mais no pasado non había mellor método de contraste. As reválidas «franquistas» tiveron a súa razón de ser, e unha grande virtude. Cando só tiñamos libros e encerados, cando os experimentos simulados eran irrisorios, había que memorizar na esperanza de algunha vez experimentarmos de verdade: cumpría repasar e recordar.

E non esquezamos que as reválidas eran exames de Estado igualitarios. A eles enfrontábanse os alumnos dos ensinos público e privado a peito descuberto. Non lles valían melloras de notas en colexio ou instituto. As estatísticas cantaban: tantos alumnos presentados, tantos aprobados, notables, sobresalientes, con honra… As reválidas eran exames avaliadores globais, dos alumnos e dos centros.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 27/10/2016.]

Desde Rusia polo Imperio

O próximo 12 de outubro poderase conmemorar o LXXV aniversario da entrada en combate da División Azul co Exército Vermello. Curiosamente, o ataque ruso comezou no «Día de la Raza», ou do Pilar, cando esa advocación mariana xa tiña rango de Capitá Xeneral e soldo correspondente.

Aquela aventura tivo moitas explicacións, contou con moito entusiasmo. Por primeira vez desde a Guerra da Independencia un corpo do Exército español ía enfrontar un exército regular estranxeiro. Mais alén dos oficiais da División, que foran facer carreira, había moitos fascistas entre os alistados. Proba diso son as letras das cancións coas que ían á morte (e ao campo de concentración en Siberia). Unha, titulada Desde Rusia, chama a atención, e debeu causar alarma en Lisboa pois di: «Solo esperamos la orden / que nos dé nuestro General, / para borrar la frontera / de España con Portugal. Y cuando eso consigamos, / alegres podremos estar, / porque habremos logrado / hacer una España imperial».

Non é para estrañarse logo que, mentres os divisionarios azuis berraban esas intencións franquistas, o embaixador de Portugal en Berlín tratase con Von Ribbentrop do «desmembramento» (sic) de España. No plan luso-xermano, Cataluña e o País Vasco serían repúblicas independentes. Galicia pasaría a completar o mapa portugués.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 14/09/2016.]

O Tesouro do Monte

O ano 2016 vai ficar na historia de Galicia como o do verán sen fin. Non se acorda seca tan longa, tanto sol e tanto medo aos incendiarios que aproveitan o nordés. Con todo, hai unha zona do Impaís que non arde: unhas 400.000 hectáreas do eucaliptal mindoniense. ¿Por que? Arguméntase que o nordés mete brétemas no cordal cantábrico e que de alí ás terras miñotas o mercurio avanza 20 graos en días de estiaxe. Aínda así hai máis explicacións sobre a diferenza entre o Impaís Sempre Verde e o Impaís Tiñoso, manchado de queimaduras.

Ramón Reimunde Noreña, fidalgo de Foz, ía para enxeñeiro naval, derivou a capitán da mariña mercante, ollou florestas por todo o mundo, fíxose catedrático de Lingua e Literatura Galegas, recalou na Mariña lucense e seguiu unha tradición familiar: a silvicultura. Hoxe é activísimo membro da Asociación de Produtores de Madeira de Galicia, e da Academia Galega da Língua Portuguesa. Seguindo a norma lingüística desa academia, escribiu O Tesouro do Monte, libro de obrigada lectura para quen queira loitar pola beleza máis produtiva de Galicia. Nel, o profesor Reimunde mestura notas para novelar unha saga de silvicultores con ideas prácticas para acabar co desleixo que os incendiarios aproveitan. Oxalá que tanta sabedoría teña segundas partes, literarias e técnicas.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 31/08/2016.]