Ter nome (A voapluma, Diario de Ferrol, 18/06/2000)

Universidad Católica Argentina. Xuntas, as facultades –tan distantes– de Filosofía y Letras e de Ciencias Físico-Matemáticas.
Encontro de Literatura coa profesora Graciela Maturo, que xa estivo na Coruña dando clases sobre Leopoldo Marechal.
Deixamos o edificio onde ela ensina literatura do país e eu dou lección de asuntos telemáticos. Imos a un bar para rapaces, cos anuncios en dialecto crioulo do castelán. Alí os ollos da señora ilumínanse con nomes principais: Torrente Ballester, Cambaceres, Cunqueiro, Carpentier
Sinto unha onda de simpatía cando me di entender que eu non relea a Borges nin a Cortázar. Hai moito autor arxentino que defender: os creadores dunha literatura nacional, os determinadores dun canon propio de terras con xente. Terras fecundas. Xente viva.
Borges era cego. Cortázar, francés…
Isto de andar a contrafío nos gustos literarios é un problema. Era moito mellor se deixar levar polo que impera.
Pero a cousa non é tan doada. Deixo a miña amable confesora (con promesa de asistir á velada literaria na que a súa neta tocará o cello), para dar teoría da troca electrónica de documentos, e vexo unha mociña apertada apaixonadamente a un libro de Paulo Coelho.
Pregunto á alumna se xa leu El inglés de los güesos –clásico arxentino inescusable– e dime que non. Máis aínda, que non sabe quen foi Benito Lynch, o autor.
Isto é a Arxentina: pobo que ve a través do que Europa lle descobre. Lynch non existe porque non o coñecen en París.
(No Impaís galego é aínda peor: só existe quen ten nome en Madrid)

[Diario de Ferrol, A voapluma, 18/06/2000]

Río da Prata (A voapluma, Diario de Ferrol, 09/06/2000)

Día de outono esplendoroso no Río da Prata. “La Mar Dulce” é castaña, con escumas claras que lle arrinca o vento. Polo ceo claro pasan fugaces os martíns peixeiros e, por cima deles, avionetas con rumbo á “provincia oriental del Uruguay”. Cabeceando nas ondas, unha infindable procesión de velas. De novo, a cuestión da riqueza: tanto veleiro, centos deles á vista, é unha indicación de luxo nos países desenvolvidos…
Acompáñanos a Sunday, cadela fiel, que teimou en ser recollida. Aparecera a bordo nunha noite de tormenta sobre este río inmenso e caprichoso. Foi daquela banda, que non se ve, nun portiño uruguaio.
Todo é fulxente, colorido; e o tinto de Mendoza vai soltando as linguas. Fálase desta natureza exuberante, obsérvanse moitas árbores derrubadas e conclúese que as enchentes prodúcense cando o vendaval do sueste non deixa baixar as augas.
Fálase tamén de novela, do mellor que se leu. Bos lectores aseguran non soportaren as de Borges, nin de Cortázar, Cela ou García Márquez. Non paga a pena perder o tempo con elas porque a vida é curta e hai moito para ler. Vargas Llosa resulta mellor acollido, Jorge Amado tamén. Os grandes clásicos arxentinos “ninguneados” comparten gloria cos autores que deron todo en inglés.
Sol e vento tocan o rostro de leve, e un benestar total chega coa delicia do “bife de chorizo”. Imposible superar a substancia das carnes pampeanas. Evítase ofender facendo comparanzas coas de marca galega.
A cada lugar do mundo, Deus (ou Pacha Mama, Mai Natura) deulle un cometido.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 09/06/2000]

Negros (A voapluma, Diario de Ferrol, 21/04/2000)

Este día pasado indiquei que pagaba a pena facer un comentario a cerca de El negrero, novela do galego acubanado Lino Novás, e non resisto a tentación de facelo:
Non me pareceu mal o comezo, áspero, da vida do protagonista malagueño, botado a mariño por forza; pero no quiosco atopei o Xabier Docampo e advertiume dun fallo do texto: as frases curtas chegan a fartar.
Novás non se perde en frases inacabables, ocas, dos literatos; pero tanto apuntamento breve cansa.
Ora, fóra dese detalle, o que conta ten a virtude de nos levar a un período histórico interesante: o da persecución da trata de negros, con protagonismo dos cruceiros británicos que soubo burlar Pedro Blanco, o protagonista, quen chega a ser un grande señor na costa africana, a onde chegaba secuestrada xente que sería utilizada como animais.
O autor, ben documentado, segundo demostra a bibliografía que ofrece a edición (ás veces con citas a pé de páxina), consegue transmitir o debuxo dun universo de barbarie repugnante para quen se considere persoa.
A África baleirada na América aparece como un inferno de pesadelo, onde os negros son cazadores de negros, e os mulatos a peor cuña da mesma madeira na trata infernal.
Novás non exculpa o Blanco, negreiro pirata. Presenta friamente o personaxe. E, malia os defectos da obra, fica aberto no lector un grande abano de reflexións sobre o mundo da negritude, que hoxe peta ás nosas portas; ao que seguimos a tratar con desprezo de negreiros -por lle negarmos o fundamental: o coñecemento redentor.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 21/04/2000]

Ler (A voapluma, 18/03/2000)

De novo na “cidade olívica”, onde aínda fican laranxeiras por García Barbón. Nesa avenida -rebentada polas obras, do gas ou do “cabo”, ou das dúas cousas xuntas- érguese un edificio granítico, sólido, bancario.
Diante del, un amplo taboleiro de anuncios, e dous nomes de narradores en exercicio nocturno, horas roubadas ao sono: Aníbal Malvar e o que agora bate as teclas.
É o segundo encontro, gracias á que hoxe se manifesta como Caixavigo e Ourense, á procura de nome capaz de incluír Pontevedra. Esta xente programou unha boa mostra da realidade plural en que se move a literatura galega. Alá imos.
Desta volta cadrounos falar das novelas de xénero negro e as de aventuras. Dispara o Aníbal, con libretiña, a pasar follas de notas con man de guitarrista.
Ten razón en todo o que di para ir desmontando tópicos. De veras que o xénero negro pertenceu a un mundo ido, de obreiros americanos que compraban noveluchos cando non había series televisivas que devorar.
E coido ter razón cando pregoo que non hai nada superior á novela de aventuras, nin á de intriga, nin á que xunta as dúas intencións. Todos queremos que nos conten unha historia interesante, que nos manteña na necesidade de pasarmos as páxinas -ata chegarmos ao momento en que xa se vai acabando a historia…
Coloquio saboroso, con grande novelista de aventuras polo medio: Xavier Queipo, home “de ciencias”.
Unha señora pregunta se aínda le alguén.
Responden os escritores: lese pouco; pero os que mandan, len. Así aumentan vantaxes sobre os mandados.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 18/03/2000]

A noite branca, de Francisco Fernández Naval (A voo de tecla, 02/07/2013)

Expertos con ‘auctoritas’ sobre os sistemas literarios falan da súa ‘consolidación’, e consideran mostra dela o existiren obras volumosas de autores con traza de seguir a facelas. En Galicia, nomes coma Queipo, Riveiro Coello ou Fernández Naval confirman que sesenta anos de novela a progresar en tamaño non supuxeron vans esforzos. A noite branca, do último mencionado, danos idea de como encher páxinas con ‘economía de papel’ sobre un aspecto da historia do país que raramente se tocara: a loucura que arrastrou a tantos ‘voluntarios’ ata a fronte rusa. Nese texto Fernández Naval logra un encaixe de gran romance ao que non se lle descobren costuras, mesmo levando a narración desde un Ourense con guerra e fuxidos á Habana de todos, para enlazar co manto da neve rusa tinxida de sangue.
A noite branca é unha obra de arte que obriga á continuidade no tema. ¿Mais só por parte do autor ourensán acoruñesado? Na Coruña hai outro novelista con deberes pendentes ao respecto xa que o pai foi un capitán de estado maior na División Azul. Quizais fose o oficial máis lonxevo entre os que alá foran, e faleceu en bo uso da súa memoria.
Chamábase Alfredo Bermúdez de Castro, capitán Bermúdez para os homes que loitaron con el (e contra el pois hóuboos que se pasaron ao Exército Vermello). Culto, refinado e intelixente, trouxo unha visión da atrocidade que paga o traballo dun gran relato. O seu fillo Ignacio -?de probada capacidade literaria- débenos un novo capítulo das Epopeas Galegas polo Mundo.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 02/07/2013]

Literatura no ciberespazo (A voo de tecla, 04/11/2007)

En 1976 un escritor galego de profesión técnica fixo público que redactaba con axuda de ordenador. Outro colega literario, con formación en Letras, retrucou cunha crítica sobre “novelas cibernéticas”: entendera que os ordenadores podían ser programados para faceren Literatura.
Sen embargo, vinte anos despois os dous coincidían en loaren o invento que máis contribuíu a modificar as relacións humanas logo do telégrafo: a “world wide web”, arañeira universal que permitiu construír un ciberespazo e navegar por el hiperligando, saltando de sitio a sitio, de páxina virtual a páxina virtual. Ambos confluíran nunha idea innegable no 2007: só “existe” o que se atopa polo ciberespazo…
O recente encontro de Galeusca valeu, como todos os congresos, para falar do programado e do que non entraba no programa. Non programada foi unha conversa sobre a presenza da Literatura Galega na “web”, na que participou o presidente da AELG, técnico de profesión e poeta de vocación.
Nela ficou clara unha aposta da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega: mostrar no ciberespazo datos e metadatos sobre obras e autores de expresión galega. Os herdeiros das glorias medievais e do compromiso do Rexurdimento débense ao país que lles dá a substancia literaria, pero tamén ao mundo, porque que a Literatura está por cima das linguas.
O mundo debe saber que existen, merece descubrir o corpus literario que están a construír. E para iso non hai nada coma os bits a viaxaren pola rede das redes que sustenta a “web”.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 04/11/2007]