Ler (A voapluma, 18/03/2000)

De novo na “cidade olívica”, onde aínda fican laranxeiras por García Barbón. Nesa avenida -rebentada polas obras, do gas ou do “cabo”, ou das dúas cousas xuntas- érguese un edificio granítico, sólido, bancario.
Diante del, un amplo taboleiro de anuncios, e dous nomes de narradores en exercicio nocturno, horas roubadas ao sono: Aníbal Malvar e o que agora bate as teclas.
É o segundo encontro, gracias á que hoxe se manifesta como Caixavigo e Ourense, á procura de nome capaz de incluír Pontevedra. Esta xente programou unha boa mostra da realidade plural en que se move a literatura galega. Alá imos.
Desta volta cadrounos falar das novelas de xénero negro e as de aventuras. Dispara o Aníbal, con libretiña, a pasar follas de notas con man de guitarrista.
Ten razón en todo o que di para ir desmontando tópicos. De veras que o xénero negro pertenceu a un mundo ido, de obreiros americanos que compraban noveluchos cando non había series televisivas que devorar.
E coido ter razón cando pregoo que non hai nada superior á novela de aventuras, nin á de intriga, nin á que xunta as dúas intencións. Todos queremos que nos conten unha historia interesante, que nos manteña na necesidade de pasarmos as páxinas -ata chegarmos ao momento en que xa se vai acabando a historia…
Coloquio saboroso, con grande novelista de aventuras polo medio: Xavier Queipo, home “de ciencias”.
Unha señora pregunta se aínda le alguén.
Responden os escritores: lese pouco; pero os que mandan, len. Así aumentan vantaxes sobre os mandados.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 18/03/2000]

Obxectivo 2050 (Place du Luxembourg, 25/01/2011)

Bruxelas. Comezou o ano. Malia o frío, énchese de novo a Place du Luxembourg. Para non perderen clientela, as cervexerías montan carpas e nelas meten estufas de gas que parecen farois a quentar as cabezas. Cóntanse aventuras do Nadal, que algúns tiveron que pasar lonxe da casa por culpa da nevarada. Esta praza non é dos bruxelenses, nin dos belgas: é de toda Europa, de rexións, cidades, vilas e aldeas onde habitan xentes distintas mais con algo en común.
–Europa tamén pasou fame –di un galego, filosófico, cervexa en man–. O que sucede en Europa é que, cando se deixa de pasar fame, hai reparto… Agora todo é falarmos da decadencia de Europa e a emerxencia dos BRICS, pero mirade: emerxerán, mandarán, a custo do desprezo. Brasil, Rusia, a India, a China, Sudáfrica… Aos programadores do crecemento deses países, ¿que lles importa a cantidade de xente que infravive neles?
Boa reflexión diante do Parlamento Europeo, cuns carteis nos vidros ao nivel da rúa que preguntan aos cidadáns europeos o que demandan da calidade de vida.
Europa. A calidade. O benestar… A catro pasos da “Place Lux”, como abrevian os rapaces, empeza Matongé, o barrio dos negros e os bohemios moderados. Alí moran o Xavier Queipo e o Adolfo Tomé, parella talentosa con toques de xenialidade. O Xavier, santiagués, é poeta oficial da cidade de Bruxelas. Médico e biólogo mariño, ten experiencias da vida que non dará escrito aínda sendo sistemático, como é. Adolfo, vigués, tenta captar coa cámara as curiosidades do mundo, mesmo a súa cegueira (famosa a súa colección de fotos de fiestras e portas cegadas por toda Europa).
Nun restaurante vietnamita do barrio congolés, Queipo, o autor de O paso do Noroeste, conta un problema da Comisión Europea en materia de cotas de pesca: o prezado camarón gris do Mar do Norte envíase a pelar a Marrocos e de alí volve para as mesas europeas pesando menos (pois fáltalle a casca)…
Bruxelas, a cidade do mundo con máis transeúntes a cargar carteira ou mochila (vai gañando a mochila, vense de coiro fino) mentres tiran por unha maletiña con rodas. Decenas de miles veñen pasar un par de días na capital da Unión. Desembarcan do avión ou do tren e non perden tempo deixando as pertenzas no hotel. Van directamente a xuntanzas de traballo, ou a info days –que duran todo o día– sobre os programas da Comisión Europea e os seus incentivos (para que os europeos non se deixen atropelar polo resto do mundo).
No inicio do 2011, os info days trazan liñas de actuación para os obxectivos “2020” e “2050”. O empeño é a “enerxía intelixente”, os edificios con “consumo case cero” e a independencia enerxética (enténdase do petróleo) do transporte europeo. Escóitanse propostas curiosas. Por exemplo, a das cargo bikes: bicis con batería e motor eléctrico, motorización híbrida con axuda das pernas, para reparto de vultos lixeiros…
Cousas veredes, nunha civilización que se sente vella –cegamente porque máis vella é a chinesa, renacida das súas cinzas, que nos tenta agora dominar.

[Revista ECO, Place du Luxembourg, 25/01/2011]

Joyce reinterpretado (A voo de tecla, 29/12/2013)

“A Literatura está por cima das linguas” mais “O autor debe facer Literatura na lingua do pobo que lle deu substancia literaria”. Isto vén ao fío de que Galaxia publicou o Ulysses de James Joyce nunha redonda versión ao galego. Sen desprezo para as damas intervenientes nela, a quen isto escribe cómprelle falar de dous amigos de Bruxelas con pseudónimo literario: un moi coñecido, Xavier Queipo, e outro case descoñecido, Antón Vialle.
A Literatura está por cima das linguas, pero obriga a interpretar –non só a traducir– cando as distancias culturais son grandes. É certísimo que a alma do escritor descansa cando fai Literatura na lingua do seu pobo, mais ¿cal é a lingua da Irlanda? A inmensa maioría dos irlandeses son aglotas. Joyce non escolleu lingua, escribiu na súa, a do amo inglés.
Desde o inglés dos amos do mundo, catro galegos lanzáronse a interpretar o que hoxe lemos doadamente. Por dous asino aval: o Queipo traballa en inglés, é poeta oficial de Bruxelas e narrador galego de infinitos rexistros. O Vialle é intérprete de profesión; pasando polo inglés cando lle fai falta, interpreta desde e para portugués, castelán, francés, italiano, neerlandés, alemán, sueco e polaco… De novo vale dicir que “Galicia é a Diáspora”: coa achega dos expatriados, o galego faise lingua universal.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 29/12/2013]

A noite branca, de Francisco Fernández Naval (A voo de tecla, 02/07/2013)

Expertos con ‘auctoritas’ sobre os sistemas literarios falan da súa ‘consolidación’, e consideran mostra dela o existiren obras volumosas de autores con traza de seguir a facelas. En Galicia, nomes coma Queipo, Riveiro Coello ou Fernández Naval confirman que sesenta anos de novela a progresar en tamaño non supuxeron vans esforzos. A noite branca, do último mencionado, danos idea de como encher páxinas con ‘economía de papel’ sobre un aspecto da historia do país que raramente se tocara: a loucura que arrastrou a tantos ‘voluntarios’ ata a fronte rusa. Nese texto Fernández Naval logra un encaixe de gran romance ao que non se lle descobren costuras, mesmo levando a narración desde un Ourense con guerra e fuxidos á Habana de todos, para enlazar co manto da neve rusa tinxida de sangue.
A noite branca é unha obra de arte que obriga á continuidade no tema. ¿Mais só por parte do autor ourensán acoruñesado? Na Coruña hai outro novelista con deberes pendentes ao respecto xa que o pai foi un capitán de estado maior na División Azul. Quizais fose o oficial máis lonxevo entre os que alá foran, e faleceu en bo uso da súa memoria.
Chamábase Alfredo Bermúdez de Castro, capitán Bermúdez para os homes que loitaron con el (e contra el pois hóuboos que se pasaron ao Exército Vermello). Culto, refinado e intelixente, trouxo unha visión da atrocidade que paga o traballo dun gran relato. O seu fillo Ignacio -?de probada capacidade literaria- débenos un novo capítulo das Epopeas Galegas polo Mundo.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 02/07/2013]

Queipo, Piñeiro e a saudade (A voo de tecla 20/08/2008)

Achegouse o Xavier Queipo a dar palestra na Coruña cun título suxestivo: “Na procura de coordenadas”. Home de Ciencias, médico, biólogo e mariño de altos mares, falou ante un público que lle bebías as palabras —por veces, difíciles— sobre como os animais (terrestres, aéreos ou mariños) se sitúan no Planeta Azul que xira arredor da estrela solar.
O escritor galego de máis sona por Europa adiante (mesmo “poeta oficial” da cidade de Bruxelas) non desaproveitou para tocar nas especiais coordenadas dos expatriados. Fixo diferenzas entre emigrantes clásicos e actuais, recomendou acabar cos centros galegos á antiga, entrou polos camiños da saudade e acabou protestando porque a Ramón Piñeiro se lle dedicase o Día das Letras Galegas do 2009.
Queipo entende que os saudosistas galegos como Piñeiro sabían pouco de bioloxía. Di que non se pode atribuír características raciais —de pobo— á sensación da ausencia propia nos lugares onde viviu quen sofre de saudosa anguria.
Certamente, a saudade non é un xeito de sentir relacionado en directo coa estrutura de ADN máis xeneralizada entre os galegos. Aínda así, desde a Babel europea onde mora o autor de O Paso do Noroeste cómpre pregoar a galeguidade do invento. Os galegos puxeron palabra única a un sentimento que pode ser de todos os humanos: galegos (mesmo castelanizados) e portugués-falantes de todo o mundo atribúen con exactitude esa palabra ao mal de ausencias. O resto da xente, nas súas linguas, ten que dar explicacións para expresalo.

[La Voz de Galicia, A voo de tecla, 20/08/2008]