Favaloro (A voapluma, Diario de Ferrol, 02/08/2000)

Coma unha labazada, sorpréndeme a nova: René Favaloro, o grande cirurxián do corazón, morreu.
Morreu porque quixo, atacando o seu propio corazón cunha pistola. Apertou o gatillo e o chumbo quente de pólvora furou ese órgano polo que el tanto traballara.
Un símbolo: non se quixo suicidar atacando o cerebro senón o corazón. Tiña setenta e sete anos e muller nova. Pero a fundación médica que fixo ser a Arxentina país entre os primeiros na cardioloxía íalle mal.
“Mal como todo”, que me dixeran nunha tarde invernal de Buenos Aires retratada a voapluma nesta columna. Foi andado xuño e falaban comigo Xosé Manuel Castelao e Carlos Penelas.
Curiosamente —que a vida é algo por veces incrible—, acompañei o Penelas ata a propia Fundación Favaloro, na que traballa como responsable de relacións públicas.
Quen lembre algo da columniña do 17 de xuño saberá que Carlos e eu falamos de retorno a Galicia, de pistolas e dos seus prezos, e do que gaña un cirurxián torácico na Arxentina.
Carlos Penelas, poeta, fillo de xentes dun Betanzos que el quere recuperar, puña cara de que as cousas “son como son”; e suxería os coidados de imaxe que demanda unha figura de prestixio mundial coma o seu patrón.
Pero insistía no retorno a esta Galicia abundante, con hospitais onde se fan prodixios.
E fíxome unha confidencia, que como tal tomei e non escribín: a fundación non tiña para pagar os soldos dos empregados.
Velaí o desenlace. Din que Favaloro debeu ficar nos Estados Unidos. Pero volveu, e o patriotismo rebentoulle o corazón.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 02/08/2000]

Irse (A voapluma, Diario de Ferrol, 20/06/2000)

Voume dunha terra amada, deixo o mellor dela: xente xenerosa que convive cos que dan mala sona a todos.
É media vida de vir á Arxentina e sufrir a humana limitación de só ter unha existencia persoal: deberiamos poder vivir dúas vidas ao tempo, en puntos diferentes desa Boliña Azul perdida polo Universo que demos en chamar O Globo, A Terra, O Mundo…
Esta Arxentina deume muller e historias de familia que, nas mans dun bo novelista a escribir en lingua universal (enténdase inglés), terían dado grandes obras da Literatura (que está por cima dos idiomas).
A Arxentina acolleume, pagoume con amizade, e coa aventura infinita dos galegos que viñeron facer patria nova e foron deixando os seus nomes en puntos de mapa que causan abraio…
De despedida, viño branco de Mendoza, dunha “finca” de Agrelo (¿hai algo máis galego?), que me regalou un home de Ribadeo. E no recordo a historia de Rafael Beleiro, repetida polo Cholo Rei en Bahía Blanca: o porqué de Aldea Beleiro, nun paso dos Andes.
Case subindo ao avión, unha ollada ao Río da Prata en día de sol rexelado: todo castaño, cheo de velas, e o relato dun sobrevivente ao ataque dun submarino alemán, que esperaba o barco inglés cargado de carne e voluntarios para aquela guerra atroz –que non se esquece malia a Unión Europea.
Saíndo, unha conversa telefónica con Xosé Manuel Castelao: resumo do que moitos –pero non suficientes— coidamos. Di que só Galicia pensa na emigración. O resto de España, na inmigración.
A España dos “modernos” non aprendeu Historia no bacharelato.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 20/06/2000]

Voltar (A voapluma, Diario de Ferrol, 17/06/2000)

Volta a Buenos Aires desde “el país”. Alá fican os galegos de Bahía Blanca. No París do Prata, calor, vento do norte, das selvas tropicais; e un aviso: “norte duro, pampero seguro”.
Cúmprese o dito: de súpeto, vira o vento e entra do sudoeste un aire de neve e xeo, desde e cordilleira nevada, a través das pampas inermes, planas, infinitas… Tormenta e diluvio.
Refuxiámonos nos restaurantes e os cafés. O encontro é con galegos, Xosé Manuel Castelao e Carlos Penelas. Dou conta das vidas bahienses, danme conta das vidas porteñas. Deles, e de algún máis que se nos xunta, deduzo que nunca tanto traballo tivo o consulado xeral de España: todo o mundo quere ser español. Todos –novos e vellos— miran para aquela Galicia das miserias épicas como unha terra de Promisión.
É O Retorno, froito da Diáspora fracasada. España é un país americano, non africano…
Frases do día: “A Arxentina non ten solución, pero ten saída: Ezeiza (aeroporto de Buenos Aires)”. “Hay que agarrar bien al Turco (Menem). Tiene cincuenta mil millones (de dólares) debajo del poncho”…
Penelas lévame á librería das Madres de Mayo. É unha librería de “zurdos”, de xentes de esquerdas; e, camiñando, falamos da realidade. Pasamos por unha rúa chea de armerías. Un revólver americano custa 600 dólares; unha Beretta, 400. Un cirurxián torácico pode gañar catro mil dórares por mes. Un “docente” (mestre), trescentos.
Todo o mundo quere marchar. Penelas ten a oferta de pasar un tempo en Galicia –un tempo, se cadra, para sempre… O tempo dirá.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 17/06/2000]

Tango (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/06/2000)

Arxentina viviu dúas xornadas de folga: os días 8 e 9. Xa o 7 pairaba sobre o Gran Buenos Aires unha pesadez de chuvia impertinente e ameaza de piquetes.
A humidade trae gripe. Agripado andaba Manuel Pampín, galego que nunca quixo deixar de selo.
Cando o embarcaron cara ao Río da Prata, tentou escapar. E ao chegar, encerrouse: durante un mes non quixo saír a este mundo novo –no que descubriría o tango, música e realidade global, xeito de vivir que inspirou moreas de libros.
Corregidor, a editorial de Pampín, ten sona en todos os continentes, do que dan testemuña as cartas que recibe. Con ela están os grandes da música porteña.
No Café La Paz, esquina de Corrientes con Montevideo, segue a conversa preñada de saudades duras, dos que non son de aquí nin de alá. Aparece Xosé Manuel Castelao coa calva mollada e un sorriso que se apaga por culpa de Aerolíneas e Repsol.
Non lles gusta a estes galegos –preocupados pola marcha política da Arxentina– como os tratan os españois do novo aluvión. As grandes empresas con mando en Madrid non saben que eles, os infinitos peóns da emigración histórica, fixeron un país.
Non queren que os seu paisanos arxentinos os vexan no papel de conquistadores desprezativos, como tampouco lles gustaba que os tratasen de “cejijuntos” e “patasucias”.
Queren que España toda mire polo seu futuro aquí…
Chove. Nun teatro de Corrientes fan parodia de Ménem: “Lo que el turco se llevó”. Na avenida soa o tango.
Na facultade anuncian folga de “estatais” para mañá. Pasado –din– será xeral, o caos.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 12/06/2000]

X. M. Castelao (A voapluma, Diario de Ferrol, 30/05/2000)

A última vez que nos viramos foi nas súas terras altas de Valga. En día de brétema, de montes con touca algodonosa, mostroume o piñeiral onde La Bella Otero foi forzada ao camiño de muller fatal.
Falámonos con frecuencia, porque frecuentemente viaxa el desde Buenos Aires a Madrid, e de Madrid —vía morriña e deberes máis sociais ca políticos— vén por Santiago e Pontecesures.
Eu quérolle ben. Terá os seus defectos, como todos, pero ten comigo unha sintonía que non deixa lugar ás dúbidas: coñeceume nunha conferencia no Centro Galego do “París do Prata”, da inmensa capital porteña, onde din que hai case un millón de fillos da emigración —alén dos descendentes dos tempos da colonia.
Escoitou o que eu dicía e comezamos a andaina xuntos. España, Galicia, Arxentina: toda Arxentina, desde La Quiaca do Altiplano ata Ushuaia na Terra do Lume. En todos os sitios, Xosé Manuel Castelao ten un amigo que recibe de brazos abertos a quen vaia da súa parte…
Este día apareceu na Coruña e dixo que me quería dar unha aperta. Máis nada. E armou un rebumbio de combinacións para ma dar, sabendo que dentro dunha semana nos imos atopar alá.
Castelao viña de falar con Aznar e con don Manuel: defende o que defendemos. Que España ten unha débeda infinita cos países que mataron as fames dos nosos maiores. Que eses países son un desastre social. Que, se temos que escoller entre inmigrantes, miremos primeiro para os que son coma nós. Coma el.
España —Galicia particularmente— pódese entender sen África, pero non sen as Américas.

[Diario de Ferrol, A voapluma, 30/05/2000]